Dòng tiền doanh nghiệp gồm những loại và nguồn hình thành nào?

Mỗi nhóm phản ánh một nguồn hình thành hoặc một mục đích sử dụng tiền khác nhau. Hoạt động kinh doanh cho biết hoạt động cốt lõi đang tạo hay tiêu thụ tiền; hoạt động đầu tư phản ánh tiền dành cho hoặc thu hồi từ tài sản, khoản đầu tư dài hạn; còn hoạt động tài chính cho thấy tiền phát sinh từ quan hệ với chủ sở hữu và bên cung cấp vốn.

Dòng tiền doanh nghiệp là gì?

Dòng tiền doanh nghiệp, hay cash flow, là lượng tiền và các khoản tương đương tiền thực tế tăng hoặc giảm trong doanh nghiệp trong một kỳ nhất định. Khái niệm này tập trung vào thời điểm tiền thực sự được thu hoặc chi, thay vì chỉ ghi nhận doanh thu và chi phí theo nguyên tắc kế toán.

Có thể nhìn dòng tiền dưới hai chiều:

·         Dòng tiền vào là những khoản làm tăng tiền của doanh nghiệp, chẳng hạn tiền khách hàng thanh toán, tiền thu hồi khoản đầu tư, tiền vay hoặc vốn góp

·         Dòng tiền ra là những khoản làm giảm tiền, chẳng hạn thanh toán nhà cung cấp, trả lương, mua máy móc, trả nợ hoặc phân phối tiền cho chủ sở hữu

Chênh lệch giữa tổng dòng tiền vào và tổng dòng tiền ra trong kỳ tạo thành lưu chuyển tiền thuần. Tuy nhiên, chỉ nhìn con số thuần là chưa đủ. Hai doanh nghiệp cùng tăng 10 tỷ đồng tiền mặt nhưng một doanh nghiệp có thể tạo tiền từ bán hàng, trong khi doanh nghiệp còn lại tăng tiền chủ yếu nhờ vay nợ. Bản chất tài chính của hai trường hợp rất khác nhau.

Dòng tiền cũng không đồng nghĩa với lợi nhuận. Một doanh nghiệp có thể có lợi nhuận kế toán nhưng chưa thu được tiền từ khách hàng; ngược lại, doanh nghiệp có thể nhận một khoản vay lớn khiến tiền mặt tăng dù khoản vay đó không phải doanh thu và không làm tăng lợi nhuận.

Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh hình thành như thế nào?

Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh phản ánh các khoản tiền liên quan đến những hoạt động tạo doanh thu chủ yếu và hoạt động vận hành thường xuyên của doanh nghiệp.

Nguồn tiền vào thường hình thành từ tiền thu bán hàng, cung cấp dịch vụ và các khoản thu khác gắn với hoạt động kinh doanh. Dòng tiền ra có thể phát sinh khi doanh nghiệp thanh toán cho nhà cung cấp, người lao động, nghĩa vụ thuế và những khoản chi vận hành khác.

Cơ chế của dòng tiền kinh doanh có thể khái quát như sau:

Bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ → phát sinh khoản phải thu hoặc thu tiền ngay → khách hàng thanh toán → tiền đi vào doanh nghiệp

Ở chiều ngược lại:

Mua hàng hóa, nguyên vật liệu hoặc sử dụng nguồn lực → phát sinh nghĩa vụ thanh toán → doanh nghiệp trả tiền → tiền đi ra

Điểm quan trọng là doanh thu không phải lúc nào cũng biến thành tiền ngay lập tức. Ví dụ, doanh nghiệp bán hàng trị giá 500 triệu đồng theo hình thức trả chậm có thể đã ghi nhận doanh thu nhưng chưa tạo ra 500 triệu đồng dòng tiền vào tại thời điểm bán.

Vì vậy, dòng tiền kinh doanh giúp trả lời một câu hỏi khác với lợi nhuận: hoạt động cốt lõi có thực sự chuyển hóa thành tiền hay không?

Dòng tiền kinh doanh dương thường cho thấy lượng tiền thu từ hoạt động vận hành lớn hơn lượng tiền chi ra trong kỳ. Tuy nhiên, một kỳ dòng tiền kinh doanh âm chưa đủ để kết luận doanh nghiệp hoạt động kém. Nguyên nhân có thể đến từ tăng hàng tồn kho, khách hàng thanh toán chậm, tính mùa vụ hoặc doanh nghiệp đang mở rộng quy mô. Cần xem đồng thời nguyên nhân và xu hướng qua nhiều kỳ.

Dòng tiền từ hoạt động đầu tư gồm những khoản nào?

Dòng tiền từ hoạt động đầu tư phản ánh tiền được sử dụng để mua, xây dựng hoặc đầu tư vào các tài sản và nguồn lực nhằm tạo lợi ích trong tương lai, đồng thời bao gồm tiền thu được khi doanh nghiệp thu hồi hoặc thanh lý các khoản đầu tư đó.

Các nguồn dòng tiền đầu tư thường bao gồm:

·         Tiền chi đầu tư như mua máy móc, thiết bị, nhà xưởng, tài sản dài hạn hoặc thực hiện một số khoản đầu tư

·         Tiền thu hồi đầu tư như bán hoặc thanh lý tài sản, thu hồi khoản đầu tư hoặc nhận tiền từ việc chuyển nhượng khoản đầu tư

Ví dụ, một doanh nghiệp chi 20 tỷ đồng để xây dựng dây chuyền sản xuất mới sẽ phát sinh dòng tiền đầu tư ra. Nếu sau đó doanh nghiệp bán một máy móc cũ và thu 2 tỷ đồng, khoản 2 tỷ đồng đó tạo dòng tiền đầu tư vào.

Dòng tiền đầu tư âm vì vậy không mặc nhiên là tín hiệu xấu. Khi doanh nghiệp đang mở rộng nhà máy hoặc mua thêm tài sản phục vụ tăng trưởng, lượng tiền chi đầu tư có thể lớn hơn tiền thu hồi đầu tư.

Ngược lại, dòng tiền đầu tư dương cũng không tự động thể hiện tình hình tích cực. Tiền có thể tăng vì doanh nghiệp đang bán tài sản hoặc thu hẹp các khoản đầu tư. Muốn đánh giá đúng phải xác định dòng tiền đến từ hoạt động nào và tài sản được mua, bán nhằm mục đích gì.

Dòng tiền từ hoạt động tài chính đến từ đâu?

Dòng tiền từ hoạt động tài chính phản ánh những giao dịch làm thay đổi quy mô hoặc cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp. Đây là nhóm cho biết doanh nghiệp huy động tiền từ đâu và hoàn trả hoặc phân phối nguồn vốn đó như thế nào.

Dòng tiền vào có thể hình thành từ:

·         Vốn của chủ sở hữu được bổ sung vào doanh nghiệp

·         Vốn vay từ ngân hàng, tổ chức hoặc các nguồn tài trợ bằng nợ phù hợp

Dòng tiền ra có thể phát sinh từ:

·         Hoàn trả nợ gốc

·         Hoàn trả hoặc mua lại vốn chủ sở hữu trong những trường hợp phù hợp

·         Phân phối tiền cho chủ sở hữu theo chính sách và hình thức áp dụng của doanh nghiệp

Giả sử doanh nghiệp vay ngân hàng 30 tỷ đồng để xây dựng nhà máy. Khi nhận khoản vay, tiền mặt tăng 30 tỷ đồng và xuất hiện dòng tiền tài chính vào. Nếu 25 tỷ đồng sau đó được dùng để mua thiết bị, doanh nghiệp đồng thời phát sinh 25 tỷ đồng dòng tiền đầu tư ra.

Ví dụ này cho thấy một doanh nghiệp có thể có lượng tiền lớn không phải vì hoạt động kinh doanh đang tạo ra nhiều tiền, mà vì vừa huy động thêm vốn.

Dòng tiền tài chính vì thế đặc biệt hữu ích khi xác định doanh nghiệp đang tự tạo tiền từ hoạt động vận hành hay phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài.

Nguồn hình thành dòng tiền doanh nghiệp được xác định ra sao?

Nếu nhìn theo nguồn hình thành, tiền của doanh nghiệp về cơ bản có thể đi vào từ ba hệ thống hoạt động tương ứng với ba nhóm dòng tiền.

Ba nhóm này không tồn tại độc lập. Tiền từ một nhóm có thể được sử dụng để tài trợ cho nhóm khác.

Một doanh nghiệp trưởng thành có thể lấy tiền tạo ra từ hoạt động kinh doanh để mua máy móc và trả nợ. Một doanh nghiệp đang mở rộng lại có thể huy động vốn từ hoạt động tài chính rồi sử dụng số tiền đó cho hoạt động đầu tư. Vì vậy, cơ cấu giữa ba dòng tiền thường cung cấp nhiều thông tin hơn việc chỉ nhìn tổng lượng tiền tăng hay giảm.

Có thể mô hình hóa đơn giản:

Tiền cuối kỳ = Tiền đầu kỳ Dòng tiền thuần từ kinh doanh Dòng tiền thuần từ đầu tư Dòng tiền thuần từ tài chính, sau khi tính đến các yếu tố điều chỉnh liên quan theo cách lập báo cáo áp dụng.

Nhờ đó, người đọc có thể truy ngược sự thay đổi của lượng tiền về nguồn kinh tế tạo ra thay đổi đó.

Cần hiểu mối quan hệ giữa ba loại dòng tiền như thế nào?

Một cấu trúc dòng tiền không thể được đánh giá chỉ bằng quy tắc “dương là tốt, âm là xấu”. Ý nghĩa phụ thuộc vào loại hoạt động tạo ra dòng tiền và bối cảnh của doanh nghiệp.

Chẳng hạn:

·         Kinh doanh dương, đầu tư âm có thể xuất hiện khi tiền do hoạt động cốt lõi tạo ra đang được tái đầu tư vào tài sản

·         Kinh doanh âm, tài chính dương có thể cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng vốn vay hoặc vốn chủ sở hữu để bù lượng tiền thiếu hụt trong vận hành

·         Đầu tư dương mạnh có thể xuất hiện khi doanh nghiệp bán tài sản, vì vậy cần kiểm tra nguyên nhân trước khi xem đây là tín hiệu tích cực

·         Tài chính âm có thể xuất hiện khi doanh nghiệp đang trả nợ hoặc hoàn trả, phân phối vốn thay vì nhất thiết gặp khó khăn

Do đó, việc phân loại dòng tiền thành kinh doanh, đầu tư và tài chính có mục đích quan trọng: cho biết tiền đến từ đâu và được sử dụng cho việc gì.

Khi phân tích dòng tiền doanh nghiệp, trước tiên nên xác định nguồn tạo tiền chủ yếu, sau đó xem dòng tiền đó có mang tính lặp lại hay chỉ phát sinh một lần. Tiền thu từ khách hàng gắn với hoạt động kinh doanh thường có bản chất khác với tiền vay hoặc tiền thu từ bán tài sản, dù cả ba đều làm số dư tiền mặt tăng.

Dòng tiền doanh nghiệp phản ánh chuyển động thực tế của tiền trong doanh nghiệp và được chia thành ba nhóm chính: hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư và hoạt động tài chính. Dòng tiền kinh doanh chủ yếu hình thành từ hoạt động vận hành; dòng tiền đầu tư đến từ việc đầu tư hoặc thu hồi tài sản, khoản đầu tư; dòng tiền tài chính hình thành từ huy động và hoàn trả nguồn vốn.

Điểm quan trọng không chỉ là doanh nghiệp có bao nhiêu tiền mà còn là nguồn nào tạo ra tiền và tiền được sử dụng vào mục đích nào. Vì vậy, khi đọc dòng tiền doanh nghiệp cần xem đồng thời cả ba nhóm thay vì dùng riêng số dư tiền mặt, lợi nhuận hoặc dấu dương, âm để đưa ra kết luận.