Mô hình kinh doanh bền vững tạo giá trị như thế nào?

Nói cách khác, tính bền vững phải nằm trong cơ chế kiếm tiền của doanh nghiệp. Doanh thu, chi phí, sản phẩm, quan hệ khách hàng, chuỗi cung ứng và cách phân bổ lợi ích đều phải được thiết kế để tạo ra lợi nhuận cùng với tác động dài hạn tích cực hoặc ít nhất là giảm những tác động tiêu cực đáng kể.

Cách tiếp cận này kế thừa nguyên tắc phát triển bền vững của Ủy ban Brundtland: đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Trong môi trường kinh doanh, nguyên tắc đó được chuyển thành câu hỏi thực tế hơn: doanh nghiệp có thể tiếp tục tạo doanh thu trong nhiều năm mà không phụ thuộc vào việc khai thác quá mức tài nguyên, chuyển chi phí sang xã hội hoặc tích lũy những rủi ro có thể phá hủy giá trị trong tương lai hay không?

Mô hình kinh doanh bền vững là gì?

Mô hình kinh doanh bền vững là hệ thống mô tả cách một doanh nghiệp:

·         Tạo ra giá trị cho khách hàng và các bên liên quan

·         Chuyển giao giá trị thông qua sản phẩm, dịch vụ và hoạt động vận hành

·         Thu lại giá trị dưới dạng doanh thu, lợi nhuận, dữ liệu, quan hệ hoặc tài sản

·         Bảo vệ và tái tạo những nguồn lực kinh tế, xã hội và môi trường mà doanh nghiệp phụ thuộc

Điểm phân biệt nằm ở thành phần cuối cùng. Mô hình kinh doanh truyền thống có thể tập trung chủ yếu vào khách hàng, doanh thu và chi phí. Mô hình bền vững còn xem xét tác động của quyết định kinh doanh đối với người lao động, cộng đồng, khí hậu, hệ sinh thái, nguyên liệu và khả năng vận hành trong dài hạn.

Một mô hình chỉ được xem là bền vững khi ba điều kiện cùng tồn tại.

Thứ nhất, mô hình phải có khả năng tự duy trì về kinh tế. Doanh nghiệp vẫn cần doanh thu, dòng tiền và lợi nhuận đủ để tái đầu tư. Hoạt động tạo tác động tích cực nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào tài trợ không hoàn lại chưa chắc đã là một mô hình kinh doanh bền vững.

Thứ hai, doanh nghiệp phải giải quyết hoặc giảm một tác động môi trường hay xã hội có tính trọng yếu. Việc thay đổi một chi tiết nhỏ trong khi phần lớn tác động tiêu cực vẫn nằm trong sản phẩm cốt lõi hoặc chuỗi cung ứng không làm thay đổi bản chất của mô hình.

Thứ ba, giá trị bền vững phải gắn với cách doanh nghiệp kiếm tiền. Khi doanh thu tăng, lợi ích kinh tế và tác động tích cực cũng cần có khả năng tăng theo, thay vì doanh nghiệp càng bán nhiều thì tài nguyên càng bị khai thác và chi phí xã hội càng lớn.

Mô hình kinh doanh bền vững hoạt động như thế nào?

Cơ chế vận hành của mô hình kinh doanh bền vững có thể được hiểu qua một chuỗi liên kết:

Vấn đề dài hạn → giải pháp có giá trị → thay đổi hoạt động vận hành → kết quả tài chính → tác động môi trường và xã hội

Doanh nghiệp trước tiên xác định một nhu cầu thị trường đồng thời liên quan đến vấn đề bền vững. Đó có thể là nhu cầu tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí nguyên liệu, kéo dài tuổi thọ sản phẩm, tiếp cận dịch vụ thiết yếu hoặc tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Từ nhu cầu này, doanh nghiệp thiết kế một đề xuất giá trị mà khách hàng sẵn sàng chi trả. Một thiết bị tiết kiệm điện chỉ tạo thành mô hình kinh doanh khi khách hàng nhận được giá trị cụ thể như hóa đơn thấp hơn, vận hành ổn định hơn hoặc đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Tiếp theo, doanh nghiệp tổ chức lại nguồn lực, hoạt động và quan hệ đối tác để chuyển giao giá trị đó. Nguyên liệu có thể được thay đổi, sản phẩm có thể được thiết kế để sửa chữa, nhà cung cấp có thể phải đáp ứng tiêu chuẩn lao động, còn hệ thống thu hồi sản phẩm có thể được bổ sung.

Cuối cùng, doanh nghiệp lựa chọn cơ chế thu lại giá trị phù hợp. Doanh thu không nhất thiết chỉ đến từ bán sản phẩm. Doanh nghiệp có thể thu phí thuê bao, phí sử dụng, phí bảo trì, giá trị vật liệu thu hồi hoặc doanh thu từ dịch vụ tối ưu hiệu suất.

Khi các mắt xích được liên kết đúng, tác động bền vững không còn là chi phí tách biệt. Nó trở thành một yếu tố tạo doanh thu, giảm chi phí, bảo vệ tài sản hoặc kiểm soát rủi ro.

Tạo giá trị thay vì chỉ giảm tác hại

Mức cơ bản nhất của tính bền vững là giảm tác động tiêu cực, chẳng hạn sử dụng ít điện hơn, giảm phế phẩm hoặc cải thiện điều kiện lao động.

Mức cao hơn là tạo ra giá trị tích cực. Ví dụ, doanh nghiệp không chỉ giảm lượng nguyên liệu mới mà còn thiết lập hệ thống thu hồi để tái sử dụng linh kiện. Một nền tảng chia sẻ không chỉ tiết kiệm tài nguyên nội bộ mà còn nâng cao tỷ lệ sử dụng của tài sản đang nhàn rỗi trong toàn thị trường.

Sự chuyển đổi này rất quan trọng. Giảm tác hại thường giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn, trong khi tạo giá trị tích cực có thể mở ra sản phẩm, thị trường và dòng doanh thu mới.

Gắn tác động với động lực tài chính

Một mô hình bền vững có sức sống dài hạn khi doanh nghiệp có động lực tài chính để tiếp tục cải thiện tác động.

Chẳng hạn, nếu lợi nhuận của nhà cung cấp giải pháp năng lượng phụ thuộc vào lượng điện khách hàng tiết kiệm được, doanh nghiệp có động lực liên tục nâng cao hiệu suất. Ngược lại, nếu doanh thu vẫn phụ thuộc vào việc bán càng nhiều tài nguyên càng tốt, các chương trình tiết kiệm tài nguyên có thể xung đột với mục tiêu tăng trưởng.

Đây là lý do mô hình doanh thu cần được xem xét cùng với mục tiêu bền vững. Tính bền vững không chỉ nằm ở sản phẩm được bán mà còn nằm trong cách doanh nghiệp được trả tiền.

Mô hình bền vững tạo lợi nhuận bằng những cơ chế nào?

Không có một cơ chế lợi nhuận duy nhất áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Giá trị tài chính thường được tạo ra qua bốn nhóm chính.

Giảm chi phí và nâng cao hiệu suất

Doanh nghiệp có thể giảm chi phí bằng cách sử dụng ít năng lượng, nguyên liệu, nước và bao bì hơn; hạn chế phế phẩm; hoặc kéo dài thời gian sử dụng của máy móc và sản phẩm.

Cơ chế này tương đối trực tiếp:

Giảm đầu vào trên mỗi đơn vị sản phẩm → giảm giá vốn → cải thiện biên lợi nhuận

Tuy nhiên, hiệu quả chỉ có ý nghĩa khi được đo trên toàn bộ vòng đời và trên một đơn vị giá trị tạo ra. Chi phí sản xuất có thể giảm trong một công đoạn nhưng tăng ở công đoạn khác. Một vật liệu nhẹ hơn có thể tiết kiệm vận chuyển nhưng gây khó khăn cho tái chế. Vì vậy, doanh nghiệp cần tránh đánh giá dựa trên một chỉ số đơn lẻ.

Tạo doanh thu mới

Các vấn đề bền vững có thể trở thành nguồn nhu cầu mới. Khách hàng doanh nghiệp có thể cần công nghệ giảm phát thải, dữ liệu truy xuất nguồn gốc hoặc dịch vụ quản lý chất thải. Người tiêu dùng có thể cần sản phẩm bền hơn, dễ sửa chữa hơn hoặc có chi phí sử dụng thấp hơn.

Doanh thu mới có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức:

·         Bán sản phẩm có hiệu suất tài nguyên cao

·         Cung cấp dịch vụ sửa chữa, nâng cấp và bảo trì

·         Thu phí sử dụng thay cho bán quyền sở hữu

·         Thu hồi và bán lại sản phẩm đã tân trang

·         Khai thác giá trị từ vật liệu hoặc phụ phẩm

·         Cung cấp dữ liệu và giải pháp đo lường tác động

Các mô hình tuần hoàn được OECD phân thành những nhóm đáng chú ý như nguồn cung tuần hoàn, thu hồi tài nguyên, kéo dài tuổi thọ sản phẩm, chia sẻ tài sản và hệ thống sản phẩm–dịch vụ. Mỗi nhóm thay đổi cách sản phẩm hoặc vật liệu lưu chuyển trong nền kinh tế, qua đó tạo cơ hội thu lại giá trị nhiều lần thay vì chỉ trong lần bán đầu tiên.

Giảm và kiểm soát rủi ro

Doanh nghiệp phụ thuộc vào nhiều nguồn lực nằm ngoài phạm vi kiểm soát trực tiếp, từ nguyên liệu, nước, năng lượng đến người lao động, nhà cung cấp và sự chấp nhận của cộng đồng.

Một mô hình kinh doanh không tính đến các yếu tố này có thể ghi nhận lợi nhuận trong ngắn hạn nhưng tích lũy rủi ro về:

·         Biến động giá nguyên liệu

·         Gián đoạn chuỗi cung ứng

·         Khan hiếm tài nguyên

·         Thay đổi tiêu chuẩn thị trường

·         Tranh chấp lao động

·         Mất uy tín

·         Chi phí vốn

·         Tài sản mất giá trị sử dụng

Chuẩn mực công bố bền vững của ISSB cũng tiếp cận vấn đề từ mối liên hệ giữa rủi ro, cơ hội bền vững với dòng tiền, khả năng tiếp cận tài chính và chi phí vốn trong ngắn, trung và dài hạn. Điều này cho thấy tính bền vững không chỉ liên quan đến tác động bên ngoài mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng tài chính của doanh nghiệp.

Bảo vệ và nâng cao giá trị dài hạn

Giá trị doanh nghiệp không chỉ được quyết định bởi lợi nhuận của năm hiện tại. Nó còn phụ thuộc vào khả năng tiếp tục tạo dòng tiền, giữ khách hàng, duy trì tài sản, thích ứng với thay đổi và tiếp cận nguồn vốn.

Các sáng kiến bền vững có thể ảnh hưởng đến những yếu tố này bằng cách:

·         Bảo vệ nguồn cung đầu vào quan trọng

·         Tăng khả năng giữ chân khách hàng và nhân sự

·         Giảm xác suất xảy ra sự cố nghiêm trọng

·         Hình thành năng lực đổi mới

·         Cải thiện chất lượng quyết định đầu tư

·         Mở rộng thời gian khai thác tài sản và quan hệ thị trường

Tuy nhiên, không phải mọi hoạt động bền vững đều tự động làm tăng giá trị doanh nghiệp. Mối liên hệ phải được chứng minh qua những yếu tố tài chính như doanh thu, chi phí, vốn đầu tư, rủi ro, dòng tiền hoặc giá trị còn lại. Việc chỉ công bố số lượng hoạt động hoặc ngân sách đã chi chưa đủ để xác nhận giá trị được tạo ra.

Những dạng mô hình kinh doanh bền vững phổ biến

Mô hình kinh doanh bền vững có thể được thiết kế theo nhiều cách tùy thuộc vào vấn đề, ngành và hành vi khách hàng.

Mô hình kéo dài vòng đời sản phẩm

Doanh nghiệp tạo doanh thu từ sản phẩm bền, có thể sửa chữa, nâng cấp, tái sản xuất hoặc bán lại.

Giá trị được tạo ra do khách hàng giảm tổng chi phí sở hữu, doanh nghiệp có thêm doanh thu hậu mãi và sản phẩm được duy trì trong sử dụng lâu hơn. Mô hình này phù hợp khi giá trị của linh kiện hoặc sản phẩm sau sử dụng vẫn đủ lớn để bù đắp chi phí thu hồi và xử lý.

Mô hình sản phẩm như một dịch vụ

Khách hàng trả tiền cho kết quả hoặc quyền sử dụng thay vì sở hữu sản phẩm. Doanh nghiệp giữ quyền sở hữu tài sản và chịu trách nhiệm bảo trì, thu hồi hoặc tái triển khai.

Cơ chế này có thể đồng nhất lợi ích của doanh nghiệp với hiệu suất và tuổi thọ sản phẩm. Sản phẩm càng bền, chi phí thay thế của nhà cung cấp càng thấp. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải có đủ vốn để sở hữu tài sản và đủ năng lực quản lý trong suốt vòng đời.

Mô hình thu hồi tài nguyên

Chất thải, phụ phẩm hoặc sản phẩm cuối vòng đời được thu hồi để tái sử dụng, tái sản xuất hoặc tái chế.

Mô hình chỉ khả thi khi giá trị vật liệu thu hồi lớn hơn tổng chi phí thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý. Nếu không có sản lượng đủ lớn hoặc đầu ra ổn định cho vật liệu thứ cấp, tác động môi trường tích cực chưa chắc tạo thành lợi nhuận.

Mô hình chia sẻ và nâng cao hiệu suất tài sản

Nhiều người dùng cùng tiếp cận một tài sản, qua đó tăng tỷ lệ sử dụng và giảm nhu cầu sở hữu riêng lẻ.

Giá trị tài chính đến từ phí giao dịch, phí thành viên hoặc phí sử dụng. Tác động phụ thuộc vào việc mô hình có thực sự thay thế nhu cầu mua mới hay chỉ kích thích thêm nhu cầu sử dụng.

Mô hình tạo tác động xã hội

Doanh nghiệp giải quyết nhu cầu xã hội thông qua sản phẩm hoặc dịch vụ có khả năng tạo doanh thu, chẳng hạn tiếp cận giáo dục, tài chính, y tế, nhà ở hoặc việc làm.

Khả năng bền vững phụ thuộc vào việc xác định đúng người trả tiền, người hưởng lợi và chi phí phục vụ. Trong một số trường hợp, người hưởng lợi không có khả năng thanh toán đầy đủ, vì vậy mô hình cần cơ chế trợ giá chéo, hợp đồng với tổ chức hoặc nguồn vốn kết hợp.

Đo lường giá trị bền vững bằng cách nào?

Một mô hình không thể được quản trị chỉ bằng tuyên bố mục tiêu. Doanh nghiệp cần đo đồng thời hiệu quả tài chính, hiệu quả vận hành và tác động.

Chỉ số tài chính

Các chỉ số cần phản ánh khả năng tồn tại của mô hình:

·         Doanh thu từ sản phẩm hoặc dịch vụ bền vững

·         Biên lợi nhuận

·         Dòng tiền

·         Chi phí phục vụ mỗi khách hàng

·         Thời gian hoàn vốn

·         Chi phí vòng đời

·         Tỷ lệ giữ chân khách hàng

·         Mức giảm tổn thất hoặc chi phí rủi ro

Chỉ số vận hành và môi trường

Chỉ số phải gắn với nguyên nhân tạo tác động, không chỉ ghi nhận hoạt động:

·         Năng lượng sử dụng trên một đơn vị giá trị

·         Tỷ lệ nguyên liệu tái chế hoặc tái tạo

·         Tỷ lệ thu hồi sản phẩm

·         Tuổi thọ trung bình của sản phẩm

·         Tỷ lệ sửa chữa hoặc tái sử dụng

·         Lượng chất thải phát sinh trên một đơn vị sản phẩm

·         Phát thải trong phạm vi chuỗi giá trị có liên quan

Chỉ số xã hội

Tùy mô hình, doanh nghiệp có thể đo:

·         Thu nhập và điều kiện làm việc

·         Tỷ lệ tai nạn

·         Khả năng tiếp cận sản phẩm thiết yếu

·         Mức độ bao phủ nhóm khách hàng chưa được phục vụ

·         Tỷ lệ duy trì việc làm

·         Sự phân bổ lợi ích giữa các bên trong chuỗi giá trị

Một hệ thống đo lường tốt cần kết nối các chỉ số này. Ví dụ, doanh nghiệp không chỉ báo cáo lượng vật liệu thu hồi mà còn phải xác định vật liệu đó giúp giảm bao nhiêu chi phí, tạo bao nhiêu doanh thu hoặc hạn chế rủi ro nguồn cung như thế nào.

Điều kiện để mô hình thực sự bền vững

Một mô hình có ý tưởng tốt vẫn có thể thất bại nếu thiếu điều kiện vận hành.

Có nhu cầu và khả năng chi trả

Tác động tích cực không thay thế cho nhu cầu thị trường. Khách hàng phải nhận thấy một giá trị đủ rõ và có cơ chế thanh toán phù hợp.

Giá trị đó có thể là tiết kiệm chi phí, tiện lợi, chất lượng, khả năng tuân thủ yêu cầu của khách hàng hoặc giảm rủi ro. Nếu khách hàng chỉ ủng hộ về mặt thái độ nhưng không thay đổi hành vi mua, mô hình khó đạt quy mô.

Tác động tăng cùng quy mô

Doanh nghiệp cần kiểm tra điều gì xảy ra khi doanh số tăng gấp nhiều lần. Nếu tăng trưởng làm gia tăng khai thác tài nguyên, phát thải hoặc áp lực lao động nhanh hơn giá trị tích cực được tạo ra, mô hình chưa giải quyết được mâu thuẫn cốt lõi.

Chỉ số tác động vì vậy nên được đánh giá cả về tổng lượng và cường độ. Giảm phát thải trên mỗi sản phẩm chưa chắc làm tổng phát thải giảm nếu sản lượng tăng nhanh hơn mức cải thiện hiệu suất.

Chuỗi giá trị có khả năng thực hiện

Nhiều tác động quan trọng nằm ở nhà cung cấp, đơn vị logistics, khách hàng hoặc giai đoạn cuối vòng đời. Doanh nghiệp không thể tạo kết quả chỉ bằng thay đổi trong nội bộ.

Mô hình cần xác định:

·         Đối tác nào phải tham gia

·         Lợi ích của từng đối tác là gì

·         Ai chịu chi phí chuyển đổi

·         Ai sở hữu dữ liệu và tài sản

·         Ai chịu trách nhiệm thu hồi

·         Giá trị được phân chia như thế nào

Có dữ liệu để kiểm chứng

Không có dữ liệu cơ sở, doanh nghiệp không thể biết mô hình mới tốt hơn phương án cũ đến mức nào. Không có ranh giới đo lường rõ ràng, doanh nghiệp có thể vô tình chuyển tác động từ công đoạn này sang công đoạn khác.

Dữ liệu cũng cần đủ nhất quán để hỗ trợ quyết định đầu tư. Chỉ tiêu bền vững nên được đưa vào quản trị, phân bổ vốn, thiết kế sản phẩm và đánh giá hiệu quả thay vì chỉ phục vụ báo cáo.

Những giới hạn và đánh đổi cần nhận diện

Mô hình kinh doanh bền vững không loại bỏ hoàn toàn đánh đổi.

Sản phẩm bền hơn có thể cần chi phí ban đầu cao hơn. Hệ thống thu hồi có thể làm tăng vận chuyển. Vật liệu tái chế có thể thiếu nguồn cung ổn định. Mô hình cho thuê có thể đòi hỏi nhiều vốn lưu động. Tiêu chuẩn nhà cung cấp nghiêm ngặt có thể làm giảm số lượng đối tác trong giai đoạn đầu.

Vì vậy, doanh nghiệp cần so sánh các phương án trên toàn bộ vòng đời và xác định điều kiện để lợi ích vượt chi phí. Một giải pháp phù hợp tại thị trường có mật độ khách hàng cao chưa chắc khả thi tại khu vực phân tán. Một mô hình có lợi cho môi trường chưa chắc cải thiện kết quả xã hội nếu lợi ích không được phân bổ hợp lý.

Doanh nghiệp cũng cần phòng tránh hiệu ứng dội ngược. Khi sản phẩm trở nên rẻ hoặc hiệu quả hơn, khách hàng có thể sử dụng nhiều hơn, làm giảm một phần lợi ích tài nguyên đạt được. Do đó, tăng hiệu suất phải đi cùng thiết kế hành vi, giá cả và cơ chế kiểm soát tổng tác động.

Phân biệt mô hình kinh doanh bền vững với hoạt động ESG

ESG và mô hình kinh doanh bền vững có liên quan nhưng không đồng nhất.

ESG thường được sử dụng để quản trị, đo lường và công bố các vấn đề môi trường, xã hội và quản trị có ảnh hưởng đến doanh nghiệp hoặc các bên liên quan.

Mô hình kinh doanh bền vững tập trung vào logic tạo và thu lại giá trị. Nó trả lời các câu hỏi:

·         Doanh nghiệp giải quyết nhu cầu nào

·         Khách hàng trả tiền cho giá trị gì

·         Hoạt động nào tạo ra giá trị đó

·         Tác động thay đổi khi doanh nghiệp tăng trưởng

·         Doanh nghiệp thu lại lợi ích tài chính bằng cách nào

Một doanh nghiệp có thể báo cáo ESG đầy đủ nhưng vẫn vận hành bằng mô hình phụ thuộc vào tiêu thụ tài nguyên ngày càng lớn. Ngược lại, một doanh nghiệp có sản phẩm tạo tác động tích cực vẫn cần hệ thống quản trị và công bố để kiểm soát rủi ro, đo lường kết quả và tránh tuyên bố thiếu căn cứ.

ESG vì vậy có thể hỗ trợ quản trị mô hình, nhưng không thay thế việc thiết kế lại mô hình kinh doanh.

Cách đánh giá một mô hình kinh doanh có bền vững hay không

Có thể đánh giá mô hình qua sáu câu hỏi liên kết.

1.    Giá trị cốt lõi là gì?

2.    Doanh nghiệp đang giải quyết một nhu cầu thực tế hay chỉ gắn thông điệp bền vững vào sản phẩm hiện có?

3.    Ai nhận giá trị và ai thanh toán?

4.    Người hưởng lợi, khách hàng và người trả tiền có thể là các chủ thể khác nhau.

5.    Lợi nhuận được tạo ra bằng cơ chế nào?

6.    Lợi nhuận đến từ tăng doanh thu, giảm chi phí, kiểm soát rủi ro hay khai thác lại tài sản?

7.    Tác động phát sinh ở đâu?

8.    Cần xem xét toàn bộ chuỗi giá trị, không chỉ hoạt động thuộc quyền sở hữu trực tiếp.

9.    Điều gì xảy ra khi mô hình tăng trưởng?

10.  Tác động tích cực có tăng theo doanh thu hay tổng tác động tiêu cực cũng tăng nhanh hơn?

11.  Kết quả được đo và kiểm chứng như thế nào?

12.  Mô hình phải có chỉ số tài chính, vận hành và tác động đủ rõ để hỗ trợ quyết định.

Mô hình vượt qua sáu câu hỏi này không có nghĩa là hoàn hảo. Tuy nhiên, nó cho thấy tính bền vững đã được tích hợp vào cách doanh nghiệp vận hành và tạo lợi nhuận, thay vì tồn tại như một chương trình bên lề.

Mô hình kinh doanh bền vững tạo giá trị bằng cách kết nối lợi ích của khách hàng, khả năng sinh lời của doanh nghiệp và chất lượng của các hệ thống môi trường, xã hội mà hoạt động kinh doanh phụ thuộc.

Giá trị tài chính có thể đến từ tiết kiệm nguồn lực, doanh thu mới, khả năng giữ khách hàng, kiểm soát rủi ro hoặc bảo vệ dòng tiền dài hạn. Tác động tích cực có thể đến từ giảm phát thải, kéo dài vòng đời sản phẩm, phục hồi tài nguyên, cải thiện điều kiện lao động hoặc mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ.

Điều quyết định không phải là doanh nghiệp sử dụng bao nhiêu thuật ngữ về bền vững, mà là doanh thu và tác động được liên kết chặt chẽ đến đâu. Một mô hình thực sự bền vững phải đủ hấp dẫn để khách hàng lựa chọn, đủ hiệu quả để tạo lợi nhuận, đủ minh bạch để kiểm chứng và đủ vững chắc để tiếp tục tạo giá trị khi được mở rộng.