GNP phản ánh giá trị sản xuất của công dân như thế nào?

Điểm quyết định của GNP vì vậy không phải đơn thuần là “sản xuất ở đâu”, mà là thu nhập từ hoạt động sản xuất cuối cùng thuộc về chủ thể cư trú nào. Đây cũng là lý do GNP khác GDP: GDP đặt trọng tâm vào lãnh thổ sản xuất, còn GNP điều chỉnh GDP bằng phần thu nhập ròng phát sinh giữa nền kinh tế trong nước và phần còn lại của thế giới.

Trong hệ thống thống kê hiện đại, khái niệm gần tương đương và được sử dụng phổ biến hơn là GNI – Gross National Income, tức tổng thu nhập quốc dân. World Bank cũng ghi nhận GNI là chỉ tiêu trước đây thường được gọi là GNP.

GNP được xác định theo chủ thể cư trú thay vì chỉ theo lãnh thổ

Để hiểu đúng GNP, trước hết cần phân biệt hai cách xác định phạm vi của hoạt động kinh tế.

GDP tính giá trị hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất bên trong lãnh thổ kinh tế của một quốc gia. Vì vậy, một doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài sở hữu nhưng sản xuất trong nước vẫn đóng góp vào GDP của nước nơi hoạt động sản xuất diễn ra. BEA định nghĩa GDP là giá trị hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong phạm vi Hoa Kỳ.

GNP thay đổi góc nhìn. Chỉ tiêu này hướng tới phần sản xuất gắn với lao động và tài sản của các chủ thể cư trú, dù những nguồn lực đó được sử dụng trong nước hay ngoài nước. Do đó, hoạt động của một chủ thể cư trú ở nước ngoài có thể tạo ra phần thu nhập được tính trở lại vào GNP của nền kinh tế nơi chủ thể đó cư trú.

Cách gọi phổ biến “GNP đo sản phẩm của công dân” giúp hình dung nhanh nhưng chưa hoàn toàn chính xác về mặt thống kê. Trong hệ thống tài khoản quốc gia, tiêu chí quan trọng là cư trú kinh tế, không đơn thuần là quốc tịch trên giấy tờ. OECD, khi định nghĩa GNI, cũng sử dụng khái niệm residents và giải thích rằng một người có thể làm việc ở nước ngoài trong thời gian ngắn nhưng trung tâm lợi ích kinh tế vẫn nằm tại nền kinh tế quê nhà.

Vì vậy, khi nói GNP phản ánh “giá trị sản xuất của công dân”, nên hiểu rộng hơn là giá trị gắn với lao động và tài sản của các chủ thể cư trú trong nền kinh tế.

Thu nhập ròng từ nước ngoài tạo ra khác biệt giữa GNP và GDP

Cơ chế chuyển từ GDP sang GNP nằm ở dòng thu nhập giữa một quốc gia và phần còn lại của thế giới.

Có thể biểu diễn khái quát:

GNP = GDP Thu nhập nhận từ nước ngoài − Thu nhập trả cho nước ngoài

Hay:

GNP = GDP Thu nhập ròng từ nước ngoài

Trong tài khoản quốc gia hiện đại, phần điều chỉnh này thường được gọi là thu nhập sơ cấp ròng từ nước ngoài. OECD mô tả GNI bằng GDP cộng với khoản thu ròng từ nước ngoài liên quan đến tiền công lao động, thu nhập tài sản và một số khoản thuế ròng đối với sản xuất. World Bank cũng xác định GNI, trước đây gọi là GNP, bằng giá trị tạo ra trong nền kinh tế cộng với thu nhập sơ cấp ròng nhận từ nước ngoài.

Thu nhập nhận từ nước ngoài có thể bao gồm tiền công của người cư trú kiếm được từ hoạt động lao động ở nước ngoài theo phạm vi hạch toán phù hợp, tiền lãi, cổ tức và thu nhập gắn với tài sản do chủ thể cư trú nắm giữ ở nước ngoài. BEA, chẳng hạn, liệt kê thu nhập từ phần còn lại của thế giới gồm tiền công trả cho cư dân Hoa Kỳ, lãi, cổ tức và lợi nhuận tái đầu tư từ đầu tư trực tiếp ở nước ngoài.

Ở chiều ngược lại, nếu lao động hoặc tài sản của chủ thể không cư trú tạo thu nhập trong nền kinh tế trong nước, phần thu nhập đó nằm trong GDP do sản xuất xảy ra trong lãnh thổ, nhưng phải được trừ khi chuyển sang phạm vi quốc dân.

Ví dụ, giả sử một nền kinh tế có:

·         GDP là 500 tỷ đơn vị tiền tệ

·         Thu nhập các chủ thể cư trú nhận từ nước ngoài là 40 tỷ

·         Thu nhập phải trả cho chủ thể nước ngoài là 25 tỷ

Khi đó, thu nhập ròng từ nước ngoài bằng 15 tỷ và:

GNP = 500 40 − 25 = 515 tỷ

Ví dụ này cho thấy GNP không cộng toàn bộ giao dịch quốc tế vào GDP. Nó chỉ điều chỉnh bằng chênh lệch thu nhập liên quan đến lao động và tài sản giữa chủ thể cư trú và không cư trú.

GNP phản ánh phần kết quả kinh tế gắn với nguồn lực của quốc gia

Ý nghĩa chính của GNP nằm ở việc thay đổi câu hỏi từ “bao nhiêu giá trị được tạo ra trong lãnh thổ?” sang “bao nhiêu kết quả sản xuất gắn với các nguồn lực thuộc các chủ thể cư trú?”.

Nếu một nền kinh tế có nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư hoặc các nguồn lực tạo thu nhập ở nước ngoài, phần thu nhập nhận về từ thế giới có thể làm GNP lớn hơn GDP. Ngược lại, nếu nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào vốn và tài sản của chủ thể nước ngoài, một phần đáng kể thu nhập tạo ra trong lãnh thổ có thể phải trả ra nước ngoài, khiến GNP thấp hơn GDP.

Chính quan hệ này tạo ra ý nghĩa phân tích của GNP:

GNP > GDP khi thu nhập nhận từ nước ngoài lớn hơn thu nhập phải trả ra nước ngoài.

GNP < GDP khi thu nhập trả cho nước ngoài lớn hơn thu nhập nhận từ nước ngoài.

GNP ≈ GDP khi dòng thu nhập sơ cấp vào và ra gần cân bằng.

Do đó, khoảng cách giữa GNP và GDP cung cấp thêm thông tin về mối liên hệ thu nhập của nền kinh tế với phần còn lại của thế giới. Tuy nhiên, khoảng cách này tự nó không cho phép kết luận một nền kinh tế “tốt hơn” hay “xấu hơn”. GNP cao hơn GDP có thể xuất phát từ nguồn thu nhập đáng kể ở nước ngoài, trong khi GNP thấp hơn GDP có thể gắn với sự hiện diện lớn của vốn nước ngoài. Muốn đánh giá tác động kinh tế cần xem thêm cấu trúc và nguyên nhân của các dòng thu nhập.

GNP và GDP khác nhau ở phạm vi tính chứ không phải loại sản phẩm

Một nhầm lẫn thường gặp là cho rằng GDP đo hoạt động sản xuất trong nước còn GNP đo một nhóm sản phẩm khác. Thực tế, khác biệt cốt lõi không nằm ở loại hàng hóa hay dịch vụ được tính mà ở phạm vi quy thuộc kết quả sản xuất.

GDP áp dụng tiêu chí lãnh thổ. GNP áp dụng tiêu chí gắn với chủ thể cư trú thông qua việc điều chỉnh thu nhập từ phần còn lại của thế giới.

Có thể nhìn sự khác biệt qua một số tình huống:

Chính vì vậy, GDP thường phù hợp hơn khi cần biết quy mô hoạt động sản xuất diễn ra trong một nền kinh tế, còn GNP giúp bổ sung góc nhìn về phần kết quả kinh tế gắn với nguồn lực của các chủ thể cư trú.

BEA biểu diễn trực tiếp quan hệ này khi xác định GNP bằng GDP cộng thu nhập nhận từ phần còn lại của thế giới rồi trừ thu nhập trả cho phần còn lại của thế giới.

Không phải mọi khoản tiền từ nước ngoài đều được cộng vào GNP

Nhìn vào công thức “GDP cộng thu nhập ròng từ nước ngoài” có thể dẫn tới một hiểu lầm khác: cứ có tiền chuyển từ nước ngoài về thì GNP sẽ tăng tương ứng.

Điều này không đúng.

Phần điều chỉnh giữa GDP và GNP liên quan đến thu nhập phát sinh từ lao động và tài sản trong quá trình sản xuất, hay theo thuật ngữ hiện đại là thu nhập sơ cấp. OECD nêu các thành phần như tiền công của người lao động và thu nhập tài sản, bao gồm lãi, cổ tức và một phần lợi nhuận giữ lại liên quan đến sở hữu doanh nghiệp xuyên biên giới.

Vì vậy, cần phân biệt thu nhập sơ cấp với các khoản chuyển giao. Chẳng hạn, việc một hộ gia đình nhận một khoản chuyển tiền không đồng nghĩa toàn bộ khoản đó tự động trở thành phần điều chỉnh GDP sang GNP theo cùng cơ chế với tiền công, lãi hay cổ tức.

Ranh giới này rất quan trọng vì GNP là chỉ tiêu thuộc hệ thống tài khoản sản xuất và thu nhập quốc gia, chứ không phải phép cộng tất cả dòng tiền đi vào một quốc gia.

Nói cách khác, để xác định một khoản thu từ nước ngoài có liên quan đến GNP hay không, cần hỏi: đây có phải thu nhập gắn với lao động hoặc tài sản của chủ thể cư trú hay chỉ là một khoản chuyển giao tài chính?

GNP ngày nay thường được thể hiện qua khái niệm GNI

Trong nhiều tài liệu kinh tế phổ thông, GNP vẫn được sử dụng để giải thích sự khác biệt giữa sản xuất theo lãnh thổ và sản xuất theo phạm vi quốc dân. Tuy nhiên, trong hệ thống thống kê quốc tế hiện đại, GNI – tổng thu nhập quốc dân – là thuật ngữ xuất hiện phổ biến hơn.

World Bank ghi rõ GNI là chỉ tiêu “formerly GNP” và định nghĩa nó bằng phần giá trị tạo ra bởi các nhà sản xuất cư trú cộng với thu nhập sơ cấp ròng nhận từ nước ngoài. OECD cũng xác định GNI bằng GDP cộng thu ròng từ nước ngoài về tiền công, thu nhập tài sản và các thành phần thu nhập sơ cấp liên quan.

Ở Hoa Kỳ, BEA cho biết GNP từng là thước đo sản xuất chủ yếu trước năm 1991, sau đó GDP trở thành thước đo chính. BEA đồng thời lưu ý GNP về mặt khái niệm tương đương với GNI, mặc dù quá trình ước tính có thể sử dụng các nguồn dữ liệu khác nhau.

Điều này không làm mất đi ý nghĩa của GNP. Ngược lại, nó giúp đặt khái niệm vào đúng bối cảnh: khi gặp GNP trong sách giáo khoa hoặc tài liệu kinh tế, người đọc nên tập trung vào nguyên tắc GDP cộng thu nhập ròng từ nước ngoài, đồng thời nhận biết rằng các cơ sở dữ liệu quốc tế hiện nay thường trình bày cùng góc nhìn kinh tế dưới chỉ tiêu GNI.

GNP phản ánh giá trị sản xuất gắn với lao động và tài sản của các chủ thể cư trú trong một nền kinh tế, bất kể nguồn lực đó tạo ra kết quả trong hay ngoài lãnh thổ. Điểm làm GNP khác GDP chính là thu nhập ròng từ nước ngoài: phần thu nhập chủ thể cư trú nhận từ thế giới được cộng vào, còn phần thu nhập thuộc chủ thể không cư trú được trả ra ngoài được trừ đi.

Vì thế, GNP giúp nhìn nền kinh tế từ góc độ quốc dân/cư trú, trong khi GDP nhìn từ góc độ lãnh thổ sản xuất. Khi sử dụng khái niệm này, cũng cần tránh đồng nhất “quốc dân” với quốc tịch pháp lý hoặc coi mọi dòng tiền từ nước ngoài là thu nhập được tính vào GNP. Trong thống kê hiện đại, GNI là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi hơn để thể hiện gần cùng phạm vi kinh tế mà GNP truyền thống hướng tới.