Lạm phát tác động đến thị trường tài chính như thế nào?

Tác động này chủ yếu diễn ra theo một chuỗi truyền dẫn:

Lạm phát tăng

→ Kỳ vọng lạm phát tăng

→ Ngân hàng trung ương có thể thắt chặt tiền tệ

→ Lãi suất thị trường và lợi suất yêu cầu tăng

→ Giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai giảm

→ Định giá tài sản tài chính chịu áp lực

→ Dòng vốn dịch chuyển sang những tài sản có khả năng bảo toàn sức mua tốt hơn

Tuy nhiên, lạm phát không phải lúc nào cũng làm mọi tài sản đồng loạt giảm giá. Kết quả phụ thuộc vào việc lạm phát đã được thị trường dự báo hay chưa, xuất phát từ cầu mạnh hay cú sốc chi phí, kéo dài hay chỉ tạm thời, đồng thời nền kinh tế đang tăng trưởng hay suy yếu.

Lạm phát truyền dẫn vào thị trường tài chính qua những cơ chế nào?

Lạm phát tác động đến thị trường tài chính qua bốn cơ chế trung tâm: giá trị thực của tiền, chính sách lãi suất, lợi suất yêu cầu và kỳ vọng về tăng trưởng lợi nhuận.

Làm giảm sức mua và giá trị thực của dòng tiền

Một khoản đầu tư sinh lời 7% mỗi năm không đồng nghĩa nhà đầu tư giàu lên 7% về sức mua. Khi lạm phát là 4%, lợi suất thực xấp xỉ chỉ còn 3% trước thuế và chi phí.

Có thể biểu diễn gần đúng:

Lợi suất thực ≈ Lợi suất danh nghĩa − Lạm phát

Chính xác hơn:

Lợi suất thực = (1 lợi suất danh nghĩa) / (1 tỷ lệ lạm phát) − 1

Ví dụ, một tài sản mang lại lợi suất danh nghĩa 8% trong khi lạm phát đạt 6% sẽ tạo lợi suất thực khoảng 1,89%, không phải 2% chính xác.

Khi lạm phát tăng, những dòng tiền cố định nhận trong tương lai mất sức mua. Đây là lý do trái phiếu lãi suất cố định thường chịu tác động trực tiếp, còn cổ phiếu bị ảnh hưởng gián tiếp qua chi phí vốn, biên lợi nhuận và định giá.

Làm thay đổi chính sách tiền tệ

Ngân hàng trung ương thường sử dụng lãi suất chính sách, nghiệp vụ thị trường mở và các công cụ thanh khoản để kiểm soát lạm phát.

Khi lạm phát vượt mục tiêu và có nguy cơ kéo dài, nhà điều hành có thể:

·         Nâng lãi suất chính sách

·         Hạn chế tốc độ tăng cung tiền và tín dụng

·         Làm giảm thanh khoản trong hệ thống tài chính

·         Phát tín hiệu duy trì chính sách thắt chặt lâu hơn

Lãi suất chính sách không quyết định trực tiếp mọi mức lãi suất trên thị trường, nhưng nó ảnh hưởng đến lãi suất liên ngân hàng, lãi suất tiền gửi, lãi suất cho vay, lợi suất trái phiếu và tỷ lệ chiết khấu dùng để định giá tài sản.

Làm tăng lợi suất mà nhà đầu tư yêu cầu

Nhà đầu tư thường yêu cầu lợi suất danh nghĩa cao hơn khi dự báo lạm phát tăng để bù đắp cho sự mất giá của tiền.

Có thể hình dung lợi suất trái phiếu danh nghĩa gồm:

·         Lãi suất thực kỳ vọng

·         Phần bù lạm phát kỳ vọng

·         Phần bù rủi ro lạm phát

·         Phần bù tín dụng và thanh khoản nếu có

Không chỉ mức lạm phát mà sự bất định của lạm phát cũng quan trọng. Khi thị trường khó dự báo giá cả trong tương lai, nhà đầu tư có thể yêu cầu phần bù rủi ro cao hơn, khiến chi phí vốn tăng ngay cả khi lạm phát hiện tại chưa tăng mạnh.

Làm thay đổi triển vọng tăng trưởng và lợi nhuận

Lạm phát vừa phải xuất hiện cùng nhu cầu tiêu dùng và sản xuất tăng có thể phản ánh nền kinh tế đang mở rộng. Trong trường hợp này, doanh thu và lợi nhuận danh nghĩa của doanh nghiệp có thể tăng.

Ngược lại, nếu lạm phát đến từ giá năng lượng, nguyên liệu, vận tải hoặc gián đoạn nguồn cung, chi phí sản xuất có thể tăng nhanh hơn doanh thu. Khi đó:

·         Biên lợi nhuận bị thu hẹp

·         Thu nhập thực của hộ gia đình giảm

·         Nhu cầu tiêu dùng suy yếu

·         Chi phí vay của doanh nghiệp tăng

·         Nguy cơ đình lạm xuất hiện

Vì vậy, cùng một mức lạm phát nhưng tác động lên thị trường có thể rất khác nhau tùy nguyên nhân và bối cảnh tăng trưởng.

Lạm phát ảnh hưởng đến lãi suất như thế nào?

Lãi suất là kênh truyền dẫn quan trọng nhất giữa lạm phát và thị trường tài chính.

Lãi suất danh nghĩa thường tăng khi kỳ vọng lạm phát tăng

Nhà đầu tư cho vay tiền hôm nay và nhận lại tiền trong tương lai. Nếu sức mua của khoản tiền hoàn trả dự kiến giảm, họ sẽ yêu cầu lãi suất danh nghĩa cao hơn.

Theo quan hệ Fisher ở dạng gần đúng:

Lãi suất danh nghĩa ≈ Lãi suất thực Lạm phát kỳ vọng

Ví dụ, nếu người cho vay muốn nhận lợi suất thực 2% và kỳ vọng lạm phát 4%, mức lãi suất danh nghĩa cần thiết sẽ vào khoảng 6%, chưa tính các phần bù rủi ro khác.

Điểm quan trọng là thị trường phản ứng với lạm phát kỳ vọng, không chỉ số liệu lạm phát vừa được công bố. Giá tài sản có thể điều chỉnh trước khi ngân hàng trung ương thực sự thay đổi lãi suất.

Lãi suất thực quyết định mức độ thắt chặt tài chính

Lãi suất danh nghĩa cao chưa chắc chính sách tiền tệ đã thắt chặt nếu lạm phát còn cao hơn.

Ví dụ:

·         Lãi suất danh nghĩa 8%, lạm phát 10% → lãi suất thực gần đúng là −2%

·         Lãi suất danh nghĩa 5%, lạm phát 2% → lãi suất thực gần đúng là 3%

Trong trường hợp thứ hai, dù lãi suất danh nghĩa thấp hơn, điều kiện tài chính thực tế có thể chặt hơn vì chi phí vốn sau điều chỉnh lạm phát cao hơn.

Đường cong lợi suất phản ánh kỳ vọng của thị trường

Khi thị trường dự báo ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất, lợi suất trái phiếu ngắn hạn thường phản ứng rõ rệt. Lợi suất dài hạn còn phụ thuộc vào:

·         Kỳ vọng lạm phát dài hạn

·         Tăng trưởng kinh tế tiềm năng

·         Mức lãi suất trung tính

·         Phần bù kỳ hạn

·         Nhu cầu nắm giữ tài sản an toàn

Nếu lãi suất ngắn hạn tăng mạnh hơn lãi suất dài hạn, đường cong lợi suất có thể phẳng hoặc đảo ngược. Điều này thường phản ánh kỳ vọng rằng chính sách thắt chặt sẽ làm tăng trưởng và lạm phát giảm trong tương lai.

Tuy nhiên, đường cong đảo ngược không phải bằng chứng chắc chắn rằng suy thoái sẽ xảy ra. Cấu trúc thị trường trái phiếu, chương trình mua tài sản và nhu cầu phòng vệ rủi ro cũng có thể ảnh hưởng đến hình dạng đường cong.

Lạm phát tác động đến thị trường trái phiếu ra sao?

Trái phiếu lãi suất cố định là một trong những tài sản nhạy cảm nhất với lạm phát vì dòng tiền của nó đã được xác định trước bằng đơn vị tiền danh nghĩa.

Giá trái phiếu thường giảm khi lợi suất thị trường tăng

Giá trái phiếu bằng giá trị hiện tại của các khoản coupon và mệnh giá được nhận trong tương lai. Khi lợi suất chiết khấu tăng, giá trị hiện tại của những dòng tiền này giảm.

Do đó:

Lạm phát kỳ vọng tăng

→ Lợi suất yêu cầu tăng

→ Giá trái phiếu hiện hành giảm

Trái phiếu mới có thể được phát hành với lãi suất cao hơn, khiến trái phiếu cũ có coupon thấp trở nên kém hấp dẫn nếu giá của chúng không điều chỉnh xuống.

Trái phiếu kỳ hạn dài nhạy cảm hơn

Mức nhạy cảm của giá trái phiếu đối với lãi suất thường được đo bằng duration.

Theo xấp xỉ tuyến tính:

Tỷ lệ thay đổi giá trái phiếu ≈ −Duration điều chỉnh × Mức thay đổi lợi suất

Ví dụ, một danh mục có duration điều chỉnh bằng 7 có thể giảm giá khoảng 7% nếu lợi suất tăng 1 điểm phần trăm, trước khi xét đến độ lồi và các yếu tố khác.

Trái phiếu dài hạn thường có duration cao hơn vì phần lớn dòng tiền được nhận ở tương lai xa. Khi lạm phát và lãi suất tăng bất ngờ, mức giảm giá của chúng có thể lớn hơn trái phiếu ngắn hạn.

Lạm phát làm giảm lợi suất thực của trái phiếu

Ngay cả khi nhà đầu tư giữ trái phiếu đến ngày đáo hạn và nhận đủ dòng tiền danh nghĩa, sức mua thực tế vẫn có thể giảm.

Giả sử trái phiếu trả lãi 5% một năm:

·         Nếu lạm phát là 2%, lợi suất thực gần đúng là 3%

·         Nếu lạm phát là 7%, lợi suất thực gần đúng là −2%

Rủi ro này đặc biệt lớn khi nhà đầu tư khóa vốn trong thời gian dài với coupon cố định.

Trái phiếu bảo vệ trước lạm phát có cơ chế khác

Một số trái phiếu chính phủ được thiết kế để điều chỉnh gốc hoặc lãi theo chỉ số giá tiêu dùng. Chúng có thể giúp giảm rủi ro sức mua so với trái phiếu danh nghĩa.

Tuy nhiên, chúng không bảo đảm luôn sinh lời dương vì giá thị trường còn phụ thuộc vào:

·         Lãi suất thực

·         Mức định giá ban đầu

·         Thanh khoản

·         Thuế

·         Lạm phát thực tế so với mức đã được thị trường kỳ vọng

Nếu nhà đầu tư mua trái phiếu bảo vệ lạm phát khi kỳ vọng lạm phát đã được định giá rất cao, lợi suất sau đó vẫn có thể không hấp dẫn.

Trái phiếu doanh nghiệp chịu thêm rủi ro tín dụng

Khi lạm phát dẫn đến lãi suất cao và kinh tế chậm lại, doanh nghiệp có thể gặp:

·         Chi phí tái cấp vốn tăng

·         Dòng tiền suy yếu

·         Khả năng trả nợ giảm

·         Chênh lệch lợi suất tín dụng mở rộng

Vì vậy, giá trái phiếu doanh nghiệp có thể giảm do cả lợi suất phi rủi ro tăng và phần bù tín dụng tăng.

Lạm phát tác động đến thị trường cổ phiếu như thế nào?

Cổ phiếu không có phản ứng đồng nhất với lạm phát. Tác động phụ thuộc vào khả năng tăng giá bán, cấu trúc chi phí, mức vay nợ, thời điểm tạo dòng tiền và định giá ban đầu của từng doanh nghiệp.

Lãi suất chiết khấu cao làm giảm định giá cổ phiếu

Giá trị cổ phiếu có thể được xem là giá trị hiện tại của dòng tiền mà doanh nghiệp tạo ra trong tương lai.

Khi lạm phát khiến lãi suất phi rủi ro và phần bù rủi ro tăng, tỷ lệ chiết khấu tăng. Với cùng một dự báo dòng tiền, giá trị hiện tại của cổ phiếu sẽ giảm.

Tác động thường mạnh hơn đối với doanh nghiệp:

·         Được định giá chủ yếu dựa trên lợi nhuận ở tương lai xa

·         Có hệ số định giá cao

·         Chưa tạo dòng tiền dương ổn định

·         Phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn bên ngoài

Đây là lý do cổ phiếu tăng trưởng dài hạn thường nhạy cảm với biến động lãi suất hơn doanh nghiệp tạo dòng tiền ngay trong hiện tại.

Lạm phát làm thay đổi doanh thu và biên lợi nhuận

Lạm phát có thể làm doanh thu danh nghĩa tăng nếu doanh nghiệp nâng được giá bán. Nhưng doanh thu tăng không đồng nghĩa lợi nhuận thực tăng.

Biên lợi nhuận phụ thuộc vào tốc độ tăng của:

·         Giá nguyên liệu

·         Chi phí nhân công

·         Năng lượng

·         Vận tải

·         Lãi vay

·         Giá bán sản phẩm

Doanh nghiệp có quyền định giá mạnh có thể chuyển phần lớn chi phí sang khách hàng mà không làm sản lượng giảm đáng kể. Ngược lại, doanh nghiệp cạnh tranh cao hoặc bán sản phẩm dễ thay thế có thể phải tự hấp thụ chi phí, khiến biên lợi nhuận thu hẹp.

Doanh nghiệp sử dụng nhiều nợ chịu áp lực kép

Lạm phát đôi khi làm giảm giá trị thực của khoản nợ lãi suất cố định hiện hữu. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ rõ khi doanh nghiệp có dòng tiền danh nghĩa tăng đủ nhanh và chưa cần tái cấp vốn.

Khi khoản vay đáo hạn, doanh nghiệp có thể phải vay lại với mức lãi suất cao hơn. Áp lực thường lớn đối với doanh nghiệp:

·         Có tỷ lệ nợ cao

·         Dùng nhiều nợ lãi suất thả nổi

·         Có kỳ hạn nợ ngắn

·         Dòng tiền thiếu ổn định

·         Khả năng thanh toán lãi thấp

Do đó, không thể kết luận đơn giản rằng lạm phát luôn có lợi cho người đi vay.

Một số nhóm ngành có khả năng chống chịu tốt hơn

Những doanh nghiệp có thể thích nghi tốt hơn thường sở hữu một hoặc nhiều đặc điểm:

·         Quyền định giá mạnh

·         Sản phẩm thiết yếu

·         Hợp đồng được điều chỉnh theo chỉ số giá

·         Nhu cầu tương đối ít nhạy cảm với giá

·         Tài sản hữu hình hoặc trữ lượng hàng hóa có giá trị

·         Tỷ lệ nợ thấp và dòng tiền hiện tại mạnh

Một số doanh nghiệp năng lượng, nguyên vật liệu hoặc hàng hóa có thể hưởng lợi khi giá bán đầu ra tăng nhanh hơn chi phí. Tuy nhiên, kết quả còn phụ thuộc vào chu kỳ hàng hóa, chính sách điều tiết, chi phí khai thác và mức định giá cổ phiếu trước đó.

Lạm phát vừa phải và lạm phát cao tạo kết quả khác nhau

Lạm phát thấp, ổn định và có thể dự báo thường cho phép doanh nghiệp điều chỉnh giá bán, tiền lương và kế hoạch đầu tư tương đối hiệu quả.

Lạm phát cao hoặc biến động mạnh gây khó khăn hơn vì:

·         Dự báo chi phí trở nên kém chính xác

·         Hợp đồng dài hạn dễ bị định giá sai

·         Vốn lưu động tăng

·         Lãi suất thay đổi nhanh

·         Nhu cầu thực của người tiêu dùng suy giảm

·         Phần bù rủi ro trên thị trường tăng

Vì vậy, vấn đề không chỉ là lạm phát cao bao nhiêu mà còn là nó ổn định đến mức nào.

Lạm phát ảnh hưởng đến dòng vốn và tỷ giá ra sao?

Lạm phát làm thay đổi tương quan lợi suất, rủi ro và sức mua giữa các nền kinh tế. Qua đó, nó ảnh hưởng đến dòng vốn quốc tế và tỷ giá.

Chênh lệch lãi suất có thể thu hút dòng vốn

Nếu một quốc gia tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát, tài sản bằng đồng tiền của quốc gia đó có thể trở nên hấp dẫn hơn về lợi suất danh nghĩa.

Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, dòng vốn có thể dịch chuyển vào:

·         Tiền gửi

·         Trái phiếu chính phủ

·         Công cụ thị trường tiền tệ

·         Các tài sản tài chính định giá bằng đồng nội tệ

Nhu cầu đối với đồng tiền có thể tăng và hỗ trợ tỷ giá.

Tuy nhiên, lãi suất cao không tự động bảo đảm đồng tiền tăng giá. Nhà đầu tư còn đánh giá:

·         Lạm phát thực tế và lạm phát kỳ vọng

·         Uy tín của ngân hàng trung ương

·         Rủi ro tài khóa

·         Cán cân thanh toán

·         Dự trữ ngoại hối

·         Ổn định chính trị và tài chính

·         Khả năng duy trì lãi suất thực dương

Nếu lạm phát tăng nhanh hơn lãi suất hoặc thị trường mất niềm tin vào chính sách, dòng vốn vẫn có thể rút ra.

Lạm phát cao kéo dài có thể làm đồng tiền mất giá

Một quốc gia có lạm phát cao hơn đáng kể so với các đối tác thương mại thường chứng kiến sức mua tương đối của đồng tiền suy giảm theo thời gian, dù biến động tỷ giá ngắn hạn còn chịu nhiều yếu tố khác.

Đồng tiền mất giá có thể tiếp tục làm lạm phát tăng thông qua giá hàng nhập khẩu, đặc biệt tại nền kinh tế phụ thuộc vào:

·         Năng lượng nhập khẩu

·         Nguyên liệu đầu vào

·         Máy móc và công nghệ nước ngoài

·         Hàng hóa định giá bằng ngoại tệ

Chuỗi phản hồi có thể hình thành:

Lạm phát tăng

→ Đồng tiền mất giá

→ Giá nhập khẩu tăng

→ Chi phí sản xuất tăng

→ Lạm phát tiếp tục tăng

Khả năng phá vỡ vòng phản hồi phụ thuộc nhiều vào độ tin cậy của chính sách tiền tệ và tài khóa.

Dòng vốn có xu hướng tìm nơi bảo toàn sức mua

Khi lạm phát và bất định tăng, nhà đầu tư có thể giảm nắm giữ tiền mặt hoặc trái phiếu danh nghĩa dài hạn và chuyển sang:

·         Công cụ ngắn hạn có thể tái định giá nhanh

·         Trái phiếu gắn với lạm phát

·         Ngoại tệ mạnh

·         Hàng hóa

·         Vàng

·         Cổ phiếu doanh nghiệp có quyền định giá

·         Tài sản thực tạo dòng tiền

Sự dịch chuyển này không diễn ra đồng đều. Giá mua ban đầu, chi phí nắm giữ, thanh khoản và tương quan với các tài sản khác quyết định hiệu quả phòng vệ thực tế.

Lạm phát tác động đến thanh khoản, tín dụng và hệ thống ngân hàng thế nào?

Ảnh hưởng của lạm phát không dừng ở giá chứng khoán. Nó còn làm thay đổi hành vi gửi tiền, cho vay và quản trị bảng cân đối của các tổ chức tài chính.

Chi phí vốn của ngân hàng tăng

Khi lãi suất thị trường tăng, người gửi tiền yêu cầu mức lãi suất cao hơn hoặc chuyển vốn sang công cụ có lợi suất tốt hơn. Chi phí huy động của ngân hàng vì vậy tăng lên.

Nếu lợi suất tài sản của ngân hàng điều chỉnh chậm hơn chi phí huy động, biên lãi ròng có thể bị thu hẹp. Ngược lại, ngân hàng có thể hưởng lợi khi lãi suất cho vay tái định giá nhanh hơn lãi suất tiền gửi.

Kết quả phụ thuộc vào:

·         Cơ cấu tiền gửi

·         Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn

·         Tỷ trọng khoản vay lãi suất cố định và thả nổi

·         Kỳ hạn tài sản và nguồn vốn

·         Mức độ cạnh tranh huy động

·         Chất lượng tín dụng

Giá trị danh mục trái phiếu có thể giảm

Ngân hàng và tổ chức tài chính thường nắm giữ lượng lớn trái phiếu. Khi lợi suất tăng, giá trị thị trường của trái phiếu giảm.

Nếu tài sản có kỳ hạn dài nhưng nguồn vốn có thể bị rút nhanh, tổ chức có thể đối mặt với rủi ro thanh khoản. Việc phải bán trái phiếu trước đáo hạn có thể biến khoản lỗ định giá thành khoản lỗ thực tế.

Rủi ro tín dụng tăng khi lãi suất duy trì cao

Lãi suất vay cao hơn làm tăng nghĩa vụ trả nợ của hộ gia đình và doanh nghiệp, nhất là với khoản vay lãi suất thả nổi hoặc cần tái cấp vốn.

Nếu thu nhập thực đồng thời giảm vì lạm phát, khả năng trả nợ có thể suy yếu. Hệ quả là:

·         Nợ quá hạn tăng

·         Ngân hàng thắt chặt tiêu chuẩn tín dụng

·         Tăng trưởng cho vay giảm

·         Đầu tư và tiêu dùng tiếp tục suy yếu

Đây là một trong những kênh khiến chính sách chống lạm phát có thể làm chậm hoạt động kinh tế.

Các loại tài sản phản ứng khác nhau với lạm phát như thế nào?

Không có tài sản nào bảo vệ trước lạm phát trong mọi hoàn cảnh. Hiệu quả phụ thuộc vào loại lạm phát, thời gian nắm giữ và mức giá nhà đầu tư trả.

Tiền mặt và tiền gửi

Tiền mặt có giá trị danh nghĩa ổn định nhưng sức mua giảm khi lạm phát tăng. Tiền gửi có thể bù đắp một phần nếu lãi suất được điều chỉnh, nhưng lợi suất thực vẫn âm khi lãi tiền gửi thấp hơn lạm phát sau thuế.

Lợi thế của tiền mặt là thanh khoản và khả năng tái phân bổ nhanh, không phải khả năng bảo toàn sức mua dài hạn.

Trái phiếu danh nghĩa

Trái phiếu lãi suất cố định dài hạn thường dễ tổn thương khi lạm phát bất ngờ tăng. Trái phiếu ngắn hạn ít nhạy cảm hơn vì nhà đầu tư có thể tái đầu tư sớm ở mức lãi suất mới.

Cổ phiếu

Cổ phiếu có thể bảo vệ sức mua trong dài hạn nếu doanh nghiệp tăng doanh thu và lợi nhuận danh nghĩa. Tuy nhiên, trong ngắn và trung hạn, định giá có thể giảm mạnh khi lãi suất tăng hoặc biên lợi nhuận bị thu hẹp.

Vàng và hàng hóa

Vàng thường được xem là tài sản lưu giữ giá trị trong thời kỳ bất định tiền tệ. Hàng hóa có thể tăng giá trực tiếp khi lạm phát xuất phát từ năng lượng và nguyên liệu.

Tuy nhiên, chúng không tạo dòng tiền định kỳ và có thể biến động mạnh. Giá còn chịu ảnh hưởng từ lãi suất thực, tỷ giá, cung cầu vật chất và vị thế đầu cơ.

Bất động sản và tài sản thực

Bất động sản có thể hưởng lợi từ giá thuê và chi phí thay thế tăng. Tuy nhiên, lãi suất thế chấp cao làm giảm khả năng chi trả của người mua và có thể gây áp lực lên định giá.

Hiệu quả phòng vệ phụ thuộc vào:

·         Khả năng tăng giá thuê

·         Tỷ lệ trống

·         Mức đòn bẩy

·         Kỳ hạn và loại lãi suất của khoản vay

·         Chi phí bảo trì

·         Thuế và quy định

·         Giá mua ban đầu

Do đó, gọi bất động sản là công cụ chống lạm phát chỉ đúng khi xem xét đồng thời dòng tiền, đòn bẩy và mức định giá.

Vì sao thị trường đôi khi tăng dù lạm phát vẫn cao?

Giá tài sản phản ánh chênh lệch giữa thực tế và kỳ vọng, không chỉ mức số liệu tuyệt đối.

Thị trường có thể tăng trong khi lạm phát còn cao nếu:

·         Lạm phát thấp hơn dự báo

·         Tốc độ tăng giá đang giảm

·         Nhà đầu tư tin rằng lãi suất đã gần đạt đỉnh

·         Kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận cải thiện

·         Chính sách tiền tệ bớt cứng rắn hơn dự kiến

·         Phần lớn tin xấu đã được phản ánh vào giá

Ngược lại, lạm phát có thể giảm nhưng thị trường vẫn đi xuống nếu:

·         Lạm phát giảm do nhu cầu suy yếu mạnh

·         Lợi nhuận doanh nghiệp bị hạ dự báo

·         Lãi suất thực tiếp tục tăng

·         Điều kiện tín dụng bị siết chặt

·         Rủi ro suy thoái hoặc mất khả năng thanh toán gia tăng

Do đó, nhà đầu tư cần phân biệt giữa mức lạm phát, xu hướng lạm phát và mức lạm phát mà thị trường đã định giá.

Lạm phát kỳ vọng và lạm phát bất ngờ khác nhau thế nào?

Đây là một trong những khác biệt quan trọng nhất khi đánh giá phản ứng của thị trường.

Lạm phát kỳ vọng thường được phản ánh trước vào giá

Khi thị trường dự báo lạm phát tăng, lợi suất trái phiếu, tỷ giá, cổ phiếu và giá hàng hóa có thể điều chỉnh trước khi số liệu chính thức được công bố.

Nếu số liệu thực tế phù hợp với dự báo, phản ứng thị trường có thể nhỏ vì thông tin đã được định giá.

Lạm phát bất ngờ gây biến động lớn hơn

Nếu lạm phát cao hơn đáng kể so với dự báo, thị trường có thể phải điều chỉnh đồng thời:

·         Quỹ đạo lãi suất chính sách

·         Lợi suất trái phiếu

·         Tỷ lệ chiết khấu cổ phiếu

·         Dự báo lợi nhuận

·         Xác suất suy thoái

·         Giá trị tương đối của các đồng tiền

Cú sốc lớn không nhất thiết đến từ mức lạm phát cao nhất, mà từ khoảng cách giữa số liệu thực tế và kỳ vọng trước đó.

Độ bền của lạm phát quan trọng hơn một số liệu đơn lẻ

Một đợt tăng giá do yếu tố tạm thời có thể không dẫn đến phản ứng chính sách mạnh nếu kỳ vọng lạm phát dài hạn vẫn ổn định.

Ngược lại, lạm phát lan rộng sang tiền lương, dịch vụ và hành vi định giá có thể trở nên dai dẳng. Khi đó, ngân hàng trung ương thường phải duy trì chính sách thắt chặt lâu hơn, làm tăng áp lực lên tài sản tài chính.

Cần đánh giá những chỉ báo nào khi phân tích lạm phát và thị trường tài chính?

Không nên chỉ nhìn vào một chỉ số giá tiêu dùng tổng thể. Một đánh giá đầy đủ cần kết hợp dữ liệu giá, chính sách, thị trường và hoạt động kinh tế.

Nhóm chỉ báo lạm phát

·         Lạm phát toàn phần

·         Lạm phát cơ bản

·         Lạm phát dịch vụ

·         Giá sản xuất

·         Tốc độ tăng tiền lương

·         Kỳ vọng lạm phát ngắn hạn và dài hạn

·         Mức độ lan tỏa của tăng giá giữa các nhóm hàng hóa

Lạm phát toàn phần nhạy với thực phẩm và năng lượng, trong khi lạm phát cơ bản thường được dùng để đánh giá xu hướng nền tảng. Tuy nhiên, loại bỏ thực phẩm và năng lượng không có nghĩa các khoản này không quan trọng đối với sức mua của hộ gia đình.

Nhóm chỉ báo tiền tệ và trái phiếu

·         Lãi suất chính sách

·         Lãi suất thực

·         Lợi suất trái phiếu theo kỳ hạn

·         Độ dốc đường cong lợi suất

·         Chênh lệch lợi suất tín dụng

·         Điều kiện thanh khoản và tăng trưởng tín dụng

Lợi suất danh nghĩa tăng do kỳ vọng tăng trưởng cải thiện khác với lợi suất tăng do phần bù lạm phát hoặc rủi ro tài khóa. Cùng một biến động lợi suất nhưng ý nghĩa đối với cổ phiếu có thể khác nhau.

Nhóm chỉ báo doanh nghiệp

·         Tăng trưởng doanh thu danh nghĩa

·         Biên lợi nhuận gộp và biên hoạt động

·         Chi phí lãi vay

·         Khả năng thanh toán lãi

·         Kỳ hạn nợ

·         Nhu cầu vốn lưu động

·         Khả năng tăng giá bán

Doanh thu tăng trong môi trường lạm phát cần được so sánh với tốc độ tăng chi phí. Lợi nhuận danh nghĩa tăng nhưng lợi nhuận thực hoặc tỷ suất sinh lời trên vốn giảm vẫn có thể là dấu hiệu tiêu cực.

Nhóm chỉ báo dòng vốn và tỷ giá

·         Chênh lệch lãi suất giữa các quốc gia

·         Lãi suất thực tương đối

·         Cán cân vãng lai

·         Dòng vốn danh mục

·         Dự trữ ngoại hối

·         Biến động tỷ giá

·         Mức độ phụ thuộc nhập khẩu

Những chỉ báo này giúp xác định liệu lãi suất cao đang thu hút vốn hay chỉ phản ánh phần bù cho rủi ro lạm phát và mất giá tiền tệ.

Những cách hiểu sai phổ biến về lạm phát và thị trường tài chính

Lạm phát tăng thì cổ phiếu luôn giảm

Không đúng. Cổ phiếu có thể tăng nếu lạm phát đi kèm tăng trưởng doanh thu mạnh, doanh nghiệp có quyền định giá và mức lạm phát không buộc chính sách tiền tệ thắt chặt quá mức.

Điều cần đánh giá là tác động ròng lên dòng tiền và tỷ lệ chiết khấu.

Lãi suất tăng luôn có lợi cho ngân hàng

Không hoàn toàn. Lãi suất tăng có thể cải thiện lợi suất cho vay nhưng cũng làm chi phí huy động tăng, giá trái phiếu giảm và rủi ro tín dụng lớn hơn.

Tác động thực tế phụ thuộc vào cấu trúc bảng cân đối và tốc độ tái định giá tài sản so với nguồn vốn.

Vàng luôn tăng khi lạm phát cao

Không phải trong mọi giai đoạn. Vàng còn nhạy với lãi suất thực và sức mạnh của đồng tiền định giá nó. Nếu lãi suất thực tăng mạnh, chi phí cơ hội của việc nắm giữ tài sản không tạo dòng tiền cũng tăng.

Bất động sản luôn chống lạm phát

Bất động sản có thể hưởng lợi từ giá thuê và chi phí xây dựng tăng, nhưng định giá có thể giảm khi lãi suất vay tăng mạnh. Tài sản dùng đòn bẩy cao còn chịu áp lực tái cấp vốn.

Lạm phát giảm luôn tốt cho thị trường

Lạm phát giảm nhờ chuỗi cung ứng phục hồi thường tích cực hơn lạm phát giảm do nhu cầu sụp đổ. Trong trường hợp thứ hai, lợi nhuận doanh nghiệp và chất lượng tín dụng có thể xấu đi.

Nhà đầu tư nên diễn giải tác động của lạm phát theo khung nào?

Một cách tiếp cận phù hợp là đánh giá đồng thời sáu câu hỏi.

1.    Lạm phát cao hơn hay thấp hơn kỳ vọng?

2.    Thị trường thường phản ứng với bất ngờ so với dự báo

3.    Lạm phát xuất phát từ cầu hay nguồn cung?

4.    Lạm phát do cầu mạnh có thể đi cùng doanh thu tăng, còn cú sốc cung thường làm biên lợi nhuận suy yếu

5.    Lạm phát tạm thời hay dai dẳng?

6.    Lạm phát kéo dài làm tăng xác suất chính sách tiền tệ duy trì thắt chặt

7.    Lãi suất thực đang tăng hay giảm?

8.    Lãi suất thực tăng thường tạo áp lực lớn hơn lên định giá tài sản dài hạn

9.    Doanh nghiệp có chuyển được chi phí sang giá bán không?

10.  Quyền định giá quyết định khả năng bảo vệ biên lợi nhuận

11.  Mức định giá hiện tại đã phản ánh bao nhiêu rủi ro?

12.  Một tài sản tốt vẫn có thể mang lại kết quả kém nếu được mua ở giá quá cao

Khung này giúp tránh kết luận cơ học rằng một con số lạm phát nhất định luôn dẫn đến cùng một phản ứng thị trường.

Lạm phát tác động đến thị trường tài chính chủ yếu thông qua việc làm thay đổi sức mua của tiền, kỳ vọng lãi suất, tỷ lệ chiết khấu, chi phí vốn, lợi nhuận doanh nghiệp và hướng dịch chuyển của dòng vốn.

Trái phiếu lãi suất cố định, đặc biệt là trái phiếu dài hạn, thường chịu áp lực khi lợi suất tăng. Cổ phiếu phản ứng khác nhau tùy khả năng tăng giá bán, mức đòn bẩy và thời điểm tạo dòng tiền. Tỷ giá và dòng vốn phụ thuộc không chỉ vào lãi suất danh nghĩa mà còn vào lãi suất thực, uy tín chính sách và rủi ro kinh tế. Các tài sản thực có thể hỗ trợ bảo toàn sức mua, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào giá mua, chi phí nắm giữ và điều kiện thị trường.

Vì thế, không nên phân tích lạm phát như một biến số độc lập. Cần xem xét đồng thời nguyên nhân, mức độ bất ngờ, độ bền, phản ứng của ngân hàng trung ương, triển vọng tăng trưởng và phần rủi ro đã được phản ánh vào giá tài sản.