Cách quản lý thu nhập cá nhân theo mục tiêu tài chính

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “mỗi tháng nên tiết kiệm bao nhiêu?”, cần xác định mục tiêu tài chính, chi phí thiết yếu, nghĩa vụ nợ, mức dự phòng và thời gian có thể dành cho đầu tư. Một tỷ lệ phân bổ cố định có thể là điểm xuất phát, nhưng không nên trở thành công thức áp dụng cứng nhắc cho mọi người.

Xác định mục tiêu trước khi phân bổ thu nhập

Quản lý tiền theo mục tiêu khác với quản lý tiền theo số dư. Nếu chỉ nhìn vào số tiền còn lại trong tài khoản, một khoản tiền chưa được sử dụng rất dễ trở thành tiền có thể chi. Khi từng phần thu nhập đã gắn với một mục tiêu, quyết định sử dụng tiền có cơ sở rõ ràng hơn.

Mục tiêu nên được xác định bằng số tiền cần đạt và thời hạn dự kiến. Chẳng hạn, “tiết kiệm nhiều hơn” khó chuyển thành hành động cụ thể, trong khi “tích lũy 60 triệu đồng trong 20 tháng” cho biết cần dành trung bình 3 triệu đồng mỗi tháng nếu tạm bỏ qua lãi phát sinh.

Có thể phân chia mục tiêu thành ba khoảng thời gian:

·         Ngắn hạn dành cho các khoản cần thực hiện trong tương lai gần

·         Trung hạn dành cho những mục tiêu cần tích lũy trong vài năm

·         Dài hạn dành cho các mục tiêu có thời gian chuẩn bị dài như độc lập tài chính hoặc nghỉ hưu

Thời gian của mục tiêu ảnh hưởng trực tiếp đến cách giữ tiền. Tiền sắp phải sử dụng cần ưu tiên tính thanh khoản và khả năng bảo toàn vốn; tiền dành cho mục tiêu dài hạn mới có nhiều thời gian hơn để chấp nhận biến động nhằm tìm kiếm tăng trưởng.

Cách tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc xác định mục tiêu và lập kế hoạch trước khi đầu tư được các tài liệu giáo dục nhà đầu tư nhấn mạnh.

Tính ngược số tiền cần phân bổ

Một cách thực tế là bắt đầu từ mục tiêu rồi tính ngược về thu nhập hàng tháng:

Khoản cần dành mỗi tháng = Số tiền mục tiêu còn thiếu / Số tháng còn lại

Nếu cần 120 triệu đồng sau 24 tháng và hiện đã có 24 triệu đồng, phần còn thiếu là 96 triệu đồng. Khi chưa tính lợi tức, mức tích lũy cần thiết trung bình là 4 triệu đồng mỗi tháng.

Phép tính này giúp kiểm tra mục tiêu có phù hợp với thu nhập hay không. Nếu số tiền phải dành hàng tháng quá lớn so với dòng tiền hiện tại, ba biến có thể điều chỉnh là giá trị mục tiêu, thời hạn hoặc khả năng tạo thêm thu nhập. Không nên cố duy trì một kế hoạch khiến các nhu cầu thiết yếu liên tục thiếu hụt.

Phân bổ thu nhập thành các nhóm có chức năng riêng

Sau khi xác định mục tiêu, bước tiếp theo là chia thu nhập khả dụng thành những nhóm tiền có nhiệm vụ khác nhau. Về bản chất, hệ thống cần trả lời được bốn câu hỏi: bao nhiêu tiền dành cho cuộc sống hiện tại, bao nhiêu để bảo vệ trước rủi ro, bao nhiêu cho mục tiêu tương lai và bao nhiêu có thể đầu tư.

Một cấu trúc cơ bản có thể gồm:

·         Chi phí thiết yếu như nhà ở, thực phẩm, đi lại, điện nước và nghĩa vụ bắt buộc

·         Chi tiêu linh hoạt cho nhu cầu không thiết yếu

·         Tiết kiệm cho các mục tiêu đã xác định

·         Quỹ dự phòng cho biến cố

·         Đầu tư dài hạn khi nền tảng tài chính cho phép

·         Thanh toán nợ, đặc biệt là khoản nợ có chi phí lãi vay cao

Quy tắc 50/30/20 thường được dùng như một mô hình tham khảo trong lập ngân sách, trong đó thu nhập được chia thành nhu cầu thiết yếu, mong muốn và tiết kiệm. CFPB cũng sử dụng mô hình này trong tài liệu giáo dục về ngân sách. Tuy nhiên, đây nên được xem là khung tham chiếu thay vì tỷ lệ bắt buộc.

Một người có chi phí nhà ở thấp có thể dành tỷ trọng cao hơn cho tích lũy. Ngược lại, người đang nuôi con, trả nợ hoặc sống tại nơi có chi phí sinh hoạt cao có thể chưa đạt được tỷ lệ tiết kiệm mong muốn. Hiệu quả của phân bổ vì thế phải được đánh giá bằng khả năng đạt mục tiêu và duy trì dòng tiền, không chỉ bằng việc có tuân thủ một tỷ lệ phổ biến hay không.

Phân bổ ngay khi nhận thu nhập

Tiết kiệm phần còn lại sau khi chi tiêu tạo ra một vấn đề: số tiền dành cho tương lai phụ thuộc vào những quyết định chi tiêu đã xảy ra trước đó.

Có thể đảo ngược trình tự:

Thu nhập → Phân bổ mục tiêu → Chi tiêu phần còn lại

Thay vì:

Thu nhập → Chi tiêu → Tiết kiệm phần còn lại

FDIC khuyến nghị sử dụng chuyển tiền tự động định kỳ vào tài khoản tiết kiệm hoặc đầu tư; cơ chế này giúp tiền được dành cho mục tiêu trước khi bị sử dụng cho các khoản chi khác.

Xây dựng quỹ dự phòng trước khi tăng mạnh đầu tư

Quỹ dự phòng và khoản đầu tư có chức năng khác nhau. Đầu tư hướng đến tăng trưởng tài sản và có thể biến động về giá trị. Quỹ dự phòng nhằm bảo vệ khả năng thanh toán khi xuất hiện mất thu nhập hoặc chi phí bất ngờ.

Nếu không có lớp dự phòng, một biến cố có thể buộc người đầu tư phải bán tài sản tại thời điểm bất lợi hoặc sử dụng nợ để thanh toán. Vì thế, dự phòng là một phần của cấu trúc quản lý thu nhập chứ không phải khoản tiền “để không”.

Một benchmark phổ biến là quỹ tương đương khoảng 3–6 tháng chi phí sinh hoạt. FINRA sử dụng khoảng 3–6 tháng như một mục tiêu tham khảo; một số hướng dẫn của FDIC đề cập mức ít nhất khoảng sáu tháng.

Mức phù hợp thực tế phụ thuộc vào độ ổn định của dòng tiền. Người có thu nhập biến động hoặc công việc khó thay thế có thể cần vùng đệm lớn hơn người có thu nhập ổn định. FINRA cũng lưu ý những người có thu nhập không ổn định hoặc nghề nghiệp chuyên biệt có thể cần dự trữ nhiều hơn.

Tính quỹ dự phòng theo chi phí thay vì thu nhập

Nếu chi phí thiết yếu hàng tháng là 15 triệu đồng, mục tiêu dự phòng 3–6 tháng tương ứng khoảng 45–90 triệu đồng.

Cách tính dựa trên chi phí hợp lý hơn việc nhân trực tiếp thu nhập, bởi khi mất nguồn thu, mục tiêu của quỹ dự phòng là duy trì các nghĩa vụ cần thiết chứ không phải thay thế toàn bộ mức chi tiêu bình thường.

Quỹ này cũng cần có tính thanh khoản. FINRA khuyến nghị giữ tiền dự phòng tại nơi an toàn, dễ tiếp cận và không phải chịu rủi ro đầu tư chỉ để đáp ứng một khoản chi khẩn cấp.

Không nhất thiết phải chờ tích đủ toàn bộ quỹ mới bắt đầu mọi mục tiêu khác. Có thể hình thành một vùng đệm ban đầu, tiếp tục bổ sung định kỳ và điều chỉnh tốc độ tích lũy theo mức độ ổn định của thu nhập.

Xử lý nợ trước khi coi đầu tư là ưu tiên cao nhất

Một sai lầm thường gặp trong quản lý thu nhập cá nhân là dành tiền đầu tư trong khi vẫn duy trì khoản nợ có lãi suất rất cao.

Cơ chế ở đây nằm ở chi phí cơ hội. Nếu một khoản nợ tạo ra chi phí lãi chắc chắn ở mức cao, lợi nhuận đầu tư phải đủ lớn sau chi phí và rủi ro mới bù được phần lãi đang phải trả. Trong khi chi phí của khoản nợ đã được xác định theo hợp đồng, lợi nhuận đầu tư thường không được bảo đảm.

FINRA khuyến nghị xem xét thanh toán các khoản nợ lãi suất cao, chẳng hạn dư nợ thẻ tín dụng, trước khi đầu tư mạnh; lý do là lãi phải trả có thể cao hơn mức sinh lời tiềm năng của khoản đầu tư.

Điều này không có nghĩa mọi khoản nợ đều phải được thanh toán hết trước khi đầu tư. Khoản vay có chi phí thấp và lịch trả nợ phù hợp với dòng tiền khác về bản chất với nợ tiêu dùng lãi suất cao. FINRA cũng lưu ý rằng việc đầu tư trong khi vẫn có một số loại nợ có thể phù hợp tùy lãi suất, lợi nhuận kỳ vọng, thời gian đầu tư và hoàn cảnh tài chính.

Vì vậy, thứ tự ưu tiên nên dựa trên chi phí thực tế của nợ thay vì chỉ dựa trên việc “có nợ hay không”.

Đầu tư phần thu nhập dành cho mục tiêu dài hạn

Sau khi dòng tiền cơ bản được kiểm soát, có vùng dự phòng phù hợp và nợ lãi cao được xử lý, một phần thu nhập có thể được dành cho đầu tư dài hạn.

Tiết kiệm và đầu tư đều chuyển tiền từ hiện tại sang tương lai nhưng chịu rủi ro khác nhau. Investor.gov xem tài khoản tiết kiệm là lựa chọn phù hợp hơn cho mục tiêu ngắn hạn hoặc quỹ khẩn cấp, trong khi đầu tư phục vụ quá trình xây dựng tài sản dài hạn và đi kèm biến động.

Do đó, không nên quyết định đầu tư chỉ dựa trên câu hỏi “kênh nào sinh lời cao nhất?”. Trước hết cần xác định:

·         Bao lâu nữa số tiền sẽ được sử dụng

·         Khả năng chịu biến động đến đâu

·         Mức tổn thất nào có thể chấp nhận

·         Mục tiêu cần tăng trưởng bao nhiêu

·         Việc mất một phần vốn có ảnh hưởng đến nhu cầu thiết yếu hay không

Khoảng thời gian đầu tư càng ngắn, khả năng phục hồi sau một giai đoạn thị trường giảm càng hạn chế. Vì thế, tiền cho nghĩa vụ sắp tới không nên được đánh đồng với tiền có thể đầu tư dài hạn.

Kiểm soát rủi ro bằng phân bổ và đa dạng hóa

Không nên tập trung toàn bộ phần tiền đầu tư vào một tài sản chỉ vì kỳ vọng lợi nhuận cao.

Investor.gov xác định phân bổ tài sản và đa dạng hóa là hai chiến lược quan trọng để quản lý rủi ro đầu tư. Phân bổ tài sản chia danh mục giữa những nhóm như cổ phiếu, trái phiếu và tiền mặt; tỷ trọng phù hợp phụ thuộc vào khả năng chịu rủi ro và thời hạn đầu tư. Đa dạng hóa tiếp tục phân tán rủi ro thay vì phụ thuộc vào kết quả của một khoản đầu tư duy nhất.

Đầu tư vì vậy là tầng tăng trưởng của hệ thống quản lý thu nhập, không phải sự thay thế cho ngân sách, dự phòng hay quản trị nợ.

Theo dõi dòng tiền và điều chỉnh tỷ lệ theo thực tế

Một kế hoạch phân bổ chỉ có giá trị khi được đối chiếu với dòng tiền thực tế.

Có thể theo dõi mỗi tháng bằng phương trình:

Thu nhập khả dụng − Tổng chi tiêu − Thanh toán nợ − Tiết kiệm − Đầu tư = Chênh lệch dòng tiền

Nếu chênh lệch thường xuyên âm, kế hoạch đang phân bổ nhiều tiền hơn khả năng thực tế. Nếu thường xuyên dương nhưng mục tiêu tài chính tiến triển chậm, phần tiền chưa được giao nhiệm vụ có thể cần được chuyển sang tiết kiệm, dự phòng hoặc đầu tư.

FINRA khuyến nghị theo dõi thu nhập và chi phí hàng tháng, đồng thời đưa tiết kiệm thành một thành phần của kế hoạch chi tiêu.

Không nên đánh giá kế hoạch chỉ qua một tháng bất thường. Cần xem xu hướng qua nhiều kỳ thu nhập và đặc biệt rà soát khi có thay đổi lớn như tăng hoặc giảm lương, phát sinh nghĩa vụ mới, thay đổi chi phí nhà ở hoặc hoàn thành một khoản nợ.

Xử lý thu nhập không ổn định

Với người có thu nhập biến động, dùng một con số thu nhập cao của tháng tốt làm chuẩn có thể khiến ngân sách trở nên quá lạc quan.

Có thể ưu tiên các bước:

1.    Xác định mức chi phí thiết yếu cần duy trì

2.    Giữ vùng dự phòng lớn hơn nếu rủi ro mất thu nhập cao

3.    Đặt mức tiết kiệm tối thiểu có thể duy trì trong tháng thu nhập thấp

4.    Phân bổ thêm vào mục tiêu khi xuất hiện tháng thu nhập cao

5.    Tránh biến mức thu nhập tăng tạm thời thành chi phí cố định dài hạn

Cách quản lý này khiến hệ thống thích nghi với biến động thay vì phụ thuộc vào một tỷ lệ cố định.

Thiết lập quy trình quản lý thu nhập có thể duy trì lâu dài

Một hệ thống hiệu quả không cần quá nhiều tài khoản hay quy tắc. Điều quan trọng là tạo được trình tự ra quyết định nhất quán mỗi khi có thu nhập.

Có thể vận hành theo chuỗi:

Thu nhập → Nghĩa vụ thiết yếu → Dự phòng và mục tiêu → Xử lý nợ → Đầu tư → Chi tiêu linh hoạt

Thứ tự cụ thể vẫn phải thay đổi theo hoàn cảnh. Người đang có nợ lãi suất cao cần ưu tiên khác người đã có quỹ dự phòng đầy đủ; người chuẩn bị sử dụng tiền trong một năm cần cấu trúc khác người tích lũy cho mục tiêu hàng chục năm.

Để hệ thống hoạt động lâu dài, nên tự động hóa những khoản có thể tự động hóa. FDIC cho biết chuyển tiền tự động theo lịch có thể hỗ trợ việc xây dựng quỹ khẩn cấp và tiết kiệm cho tương lai.

Đồng thời, mỗi lần thu nhập tăng không nhất thiết phải kéo toàn bộ chi tiêu tăng theo. Có thể phân bổ trước một phần khoản tăng thêm cho mục tiêu dài hạn. Ngược lại, khi thu nhập giảm, tỷ lệ phân bổ phải được điều chỉnh để không làm suy yếu khả năng thanh toán các nghĩa vụ thiết yếu.

Quản lý thu nhập cá nhân vì thế không phải cuộc thi tìm ra tỷ lệ tiết kiệm cao nhất. Mục tiêu là xây dựng một dòng tiền có thứ tự ưu tiên: đáp ứng cuộc sống hiện tại, tạo vùng đệm trước biến cố và chuyển một phần sức lao động hôm nay thành nguồn lực tài chính cho tương lai.

Một kế hoạch tốt cần trả lời được ba câu hỏi vào bất kỳ thời điểm nào: tiền đang đi đâu, mỗi khoản tiền phục vụ mục tiêu gì và mục tiêu hiện tại có đang tiến triển đúng kế hoạch hay không. Khi ba câu hỏi này được lượng hóa và kiểm tra định kỳ, việc quản lý thu nhập chuyển từ phản ứng theo số dư tài khoản sang một hệ thống tài chính chủ động.