Công nghiệp hóa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ra sao?

Sự thay đổi đó làm dịch chuyển cơ cấu kinh tế trên ba phương diện đồng thời:

·         Cơ cấu ngành chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ

·         Cơ cấu lao động chuyển từ việc làm có năng suất thấp sang việc làm có năng suất cao hơn

·         Cơ cấu đầu tư, công nghệ và không gian kinh tế tập trung ngày càng nhiều vào các trung tâm sản xuất, đô thị và chuỗi giá trị

Vì vậy, mối quan hệ giữa công nghiệp hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quan hệ nhân quả hai chiều. Công nghiệp hóa tạo động lực cho chuyển dịch cơ cấu, còn một cơ cấu kinh tế hợp lý lại cung cấp nguồn lực và thị trường để công nghiệp hóa tiếp tục phát triển.

Công nghiệp hóa làm thay đổi cơ cấu kinh tế như thế nào?

Tác động trực tiếp nhất của công nghiệp hóa là làm thay đổi tỷ trọng đóng góp của các khu vực kinh tế.

Trong nền kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp, phần lớn lao động, vốn và đất đai được sử dụng để sản xuất lương thực, nguyên liệu thô hoặc các sản phẩm có mức độ chế biến thấp. Giá trị tạo ra trên mỗi lao động thường bị giới hạn bởi quy mô đất đai, điều kiện tự nhiên, tính mùa vụ và trình độ cơ giới hóa.

Khi công nghiệp hóa diễn ra, nguồn lực bắt đầu được chuyển sang các hoạt động như:

·         Chế biến nông sản

·         Sản xuất hàng tiêu dùng

·         Cơ khí và chế tạo máy

·         Sản xuất vật liệu

·         Điện, năng lượng và xây dựng

·         Điện tử và công nghệ

·         Logistics, tài chính và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất

Quá trình này làm tỷ trọng nông nghiệp trong tổng sản phẩm của nền kinh tế có xu hướng giảm tương đối, trong khi tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng lên.

Cần phân biệt giảm tỷ trọng với giảm quy mô tuyệt đối. Nông nghiệp vẫn có thể tăng sản lượng và giá trị, nhưng nếu công nghiệp và dịch vụ tăng nhanh hơn thì tỷ trọng của nông nghiệp trong toàn bộ nền kinh tế vẫn giảm.

Ví dụ minh họa, một nền kinh tế ban đầu tạo ra 100 đơn vị giá trị, trong đó nông nghiệp đóng góp 40 đơn vị, công nghiệp 30 đơn vị và dịch vụ 30 đơn vị. Sau một thời gian công nghiệp hóa, nông nghiệp tăng lên 45 đơn vị, công nghiệp tăng lên 70 đơn vị và dịch vụ tăng lên 60 đơn vị. Quy mô nông nghiệp không giảm, nhưng tỷ trọng của khu vực này giảm từ 40% xuống còn khoảng 26%.

Đây là đặc điểm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu: một khu vực có thể tiếp tục phát triển về sản lượng nhưng không còn giữ vai trò chi phối như trước.

Năng suất lao động là động lực cốt lõi của sự chuyển dịch

Nguồn lực chỉ dịch chuyển bền vững khi khu vực tiếp nhận nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị cao hơn. Vì vậy, chênh lệch năng suất lao động giữa các ngành là cơ chế trung tâm liên kết công nghiệp hóa với chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Trong sản xuất nông nghiệp truyền thống, nhiều lao động có thể cùng làm việc trên một diện tích đất giới hạn. Khi số lao động tăng nhưng đất đai và công nghệ không thay đổi tương ứng, phần giá trị bổ sung do mỗi lao động tạo ra có xu hướng thấp.

Công nghiệp có khả năng nâng năng suất lao động thông qua:

·         Sử dụng máy móc để thay thế một phần lao động thủ công

·         Tổ chức sản xuất theo quy trình và chuyên môn hóa

·         Sản xuất với quy mô lớn

·         Tiêu chuẩn hóa chất lượng và sản phẩm

·         Ứng dụng khoa học, kỹ thuật và dữ liệu

·         Kết nối nhiều công đoạn trong chuỗi cung ứng

Một dây chuyền chế biến có thể biến nông sản thô thành thực phẩm đóng gói, nguyên liệu công nghiệp hoặc sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao hơn. Giá trị tăng thêm không chỉ đến từ nguyên liệu mà còn từ công nghệ, thiết kế, kiểm soát chất lượng, thương hiệu, bảo quản và phân phối.

Khi thu nhập và năng suất trong công nghiệp cao hơn, lao động có động lực rời khỏi những hoạt động nông nghiệp có năng suất thấp. Doanh nghiệp cũng có động lực đầu tư nhiều hơn vào sản xuất công nghiệp. Dòng dịch chuyển lao động và vốn này làm cơ cấu nền kinh tế thay đổi.

Tuy nhiên, việc lao động chuyển ngành không tự động làm năng suất tăng. Người lao động chỉ có thể đảm nhận công việc công nghiệp khi có kỹ năng phù hợp, khả năng thích nghi với kỷ luật sản xuất và cơ hội tiếp cận việc làm chính thức. Nếu thiếu đào tạo, lao động có thể rời nông nghiệp nhưng chỉ chuyển sang các công việc phi chính thức có năng suất thấp.

Công nghiệp hóa thúc đẩy lao động chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu ngành thường đi kèm chuyển dịch cơ cấu lao động. Khi doanh nghiệp công nghiệp mở rộng, nhu cầu tuyển dụng xuất hiện trong các nhà máy, cơ sở chế biến, công trình xây dựng và hệ thống cung ứng.

Lao động nông thôn có thể chuyển dịch theo ba hình thức:

1.    Chuyển hoàn toàn khỏi nông nghiệp để làm việc trong công nghiệp hoặc dịch vụ

2.    Làm việc công nghiệp theo mùa nhưng vẫn duy trì một phần hoạt động nông nghiệp

3.    Chuyển sang các hoạt động phi nông nghiệp ngay tại khu vực nông thôn

Sự dịch chuyển này giúp giảm tình trạng quá nhiều lao động cùng phụ thuộc vào diện tích đất nông nghiệp hạn chế. Phần lao động còn lại trong nông nghiệp có điều kiện mở rộng quy mô sản xuất, sử dụng máy móc và nâng cao năng suất.

Cơ chế này tạo ra một vòng chuyển đổi:

Nông nghiệp giải phóng lao động dư thừa, công nghiệp tiếp nhận lao động, thu nhập của hộ gia đình tăng, nhu cầu tiêu dùng mở rộng, doanh nghiệp tiếp tục tăng sản xuất và tạo thêm việc làm.

Tuy nhiên, vòng chuyển đổi chỉ vận hành tốt khi tốc độ tạo việc làm công nghiệp tương đối phù hợp với tốc độ lao động rời nông nghiệp. Khi việc làm chính thức tăng không đủ nhanh, thất nghiệp, thiếu việc làm hoặc khu vực phi chính thức có thể mở rộng.

Do đó, chỉ nhìn vào tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm chưa đủ để kết luận cơ cấu kinh tế đã chuyển dịch thành công. Cần xem lao động đã chuyển đến ngành nào, năng suất và thu nhập có tăng hay không, điều kiện làm việc có được cải thiện hay không.

Công nghiệp chế biến tạo cầu nối giữa nông nghiệp và công nghiệp

Chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp không có nghĩa là hai khu vực tách rời hoặc công nghiệp thay thế hoàn toàn nông nghiệp. Trong nhiều nền kinh tế, công nghiệp hóa bắt đầu từ việc phát triển các ngành chế biến dựa trên nguyên liệu nông nghiệp.

Công nghiệp chế biến tạo ra nhiều tác động cùng lúc:

·         Mở rộng thị trường đầu ra cho nông sản

·         Giảm tổn thất sau thu hoạch

·         Kéo dài thời gian bảo quản

·         Nâng mức độ tiêu chuẩn hóa

·         Tạo thêm giá trị trên cùng một đơn vị nguyên liệu

·         Tăng nhu cầu đối với vận tải, kho bãi và đóng gói

·         Thúc đẩy nông dân thay đổi giống, kỹ thuật và quy trình sản xuất

Khi doanh nghiệp chế biến yêu cầu nguyên liệu có chất lượng đồng đều, nguồn gốc rõ ràng và thời gian giao hàng ổn định, sản xuất nông nghiệp buộc phải chuyển từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa có tổ chức.

Như vậy, công nghiệp hóa không chỉ kéo nguồn lực ra khỏi nông nghiệp mà còn làm thay đổi chính khu vực nông nghiệp. Nông nghiệp trở nên cơ giới hóa hơn, chuyên môn hóa hơn và gắn chặt hơn với thị trường.

Giá trị của một sản phẩm nông nghiệp lúc này được hình thành qua nhiều công đoạn: cung ứng vật tư, sản xuất nguyên liệu, thu mua, chế biến, kiểm định, đóng gói, vận chuyển, phân phối và xây dựng thương hiệu. Phần giá trị nằm ngoài hoạt động trồng trọt hoặc chăn nuôi ngày càng lớn, khiến cơ cấu kinh tế dịch chuyển ngay cả khi nguyên liệu ban đầu vẫn có nguồn gốc nông nghiệp.

Công nghiệp hóa kéo theo sự phát triển của khu vực dịch vụ

Một cách hiểu chưa đầy đủ là chuyển dịch cơ cấu chỉ diễn ra từ nông nghiệp sang công nghiệp. Trên thực tế, công nghiệp hóa đồng thời tạo ra nhu cầu lớn đối với dịch vụ.

Một cơ sở sản xuất hiện đại cần nhiều hoạt động hỗ trợ:

·         Vận tải và kho bãi

·         Ngân hàng và tín dụng

·         Bảo hiểm

·         Thương mại

·         Viễn thông

·         Phần mềm và dữ liệu

·         Đào tạo nghề

·         Kiểm định chất lượng

·         Bảo trì thiết bị

·         Tư vấn kỹ thuật và quản trị

Khi quy mô công nghiệp tăng, các dịch vụ này cũng mở rộng. Một phần lao động rời nông nghiệp không đi trực tiếp vào nhà máy mà chuyển sang vận tải, thương mại, xây dựng, lưu trú hoặc các dịch vụ phục vụ khu công nghiệp và đô thị.

Ở giai đoạn phát triển cao hơn, các hoạt động dịch vụ có hàm lượng tri thức lớn như nghiên cứu, thiết kế, tài chính, công nghệ thông tin và logistics có thể tạo ra giá trị cao hơn một số công đoạn sản xuất trực tiếp.

Vì vậy, kết quả dài hạn của công nghiệp hóa thường không phải là một nền kinh tế chỉ có tỷ trọng công nghiệp ngày càng lớn. Kết quả phổ biến hơn là cơ cấu chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp, sau đó tiếp tục chuyển sang công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ có giá trị gia tăng lớn.

Vốn đầu tư và công nghệ được phân bổ lại giữa các ngành

Công nghiệp hóa làm thay đổi không chỉ nơi người lao động làm việc mà còn cả nơi vốn, tín dụng và công nghệ được sử dụng.

Sản xuất công nghiệp cần nhà xưởng, máy móc, năng lượng, đường giao thông, cảng, kho bãi và hệ thống thông tin. Vì thế, một tỷ trọng lớn hơn của đầu tư xã hội được chuyển sang xây dựng cơ sở hạ tầng và năng lực sản xuất công nghiệp.

Việc phân bổ lại vốn tạo ra hai tác động.

Thứ nhất, vốn tập trung vào các ngành có khả năng mở rộng quy mô, tăng năng suất và tạo liên kết với nhiều ngành khác. Một dự án sản xuất không chỉ tạo giá trị tại nhà máy mà còn tạo nhu cầu nguyên liệu, vận chuyển, bảo trì và phân phối.

Thứ hai, đầu tư vào hạ tầng làm giảm chi phí giao dịch của toàn nền kinh tế. Đường giao thông tốt hơn giúp nông sản tiếp cận nhà máy và thị trường nhanh hơn. Điện ổn định cho phép cơ sở sản xuất vận hành máy móc. Hạ tầng số giúp doanh nghiệp quản lý đơn hàng và chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, đầu tư nhiều vào công nghiệp chưa chắc tạo ra chuyển dịch cơ cấu hiệu quả. Nếu vốn chảy vào các dự án sử dụng ít lao động, phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu hoặc tạo liên kết yếu với doanh nghiệp trong nước, tác động lan tỏa có thể hạn chế.

Hiệu quả chuyển dịch phụ thuộc vào khả năng biến đầu tư thành năng suất, việc làm, năng lực công nghệ và mạng lưới cung ứng nội địa.

Đô thị hóa và sự hình thành các trung tâm sản xuất mới

Công nghiệp hóa thường tập trung tại những địa điểm có hạ tầng thuận lợi, gần thị trường, nguồn lao động và tuyến giao thông. Sự tập trung này tạo nên khu công nghiệp, cụm sản xuất và đô thị mới.

Khi lao động di chuyển đến các trung tâm công nghiệp, nhu cầu về nhà ở, giao thông, giáo dục, y tế, thương mại và dịch vụ cá nhân tăng lên. Điều này tiếp tục làm cơ cấu kinh tế địa phương chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ.

Sự tập trung doanh nghiệp còn tạo ra hiệu ứng liên kết. Các nhà cung cấp có xu hướng đặt cơ sở gần doanh nghiệp đầu chuỗi để giảm chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng. Lao động có kỹ năng tập trung tại nơi có nhiều cơ hội việc làm. Kiến thức sản xuất có thể lan truyền thông qua việc luân chuyển lao động và hợp tác kinh doanh.

Tuy nhiên, tập trung công nghiệp quá mức cũng tạo ra chi phí:

·         Ùn tắc và quá tải hạ tầng

·         Giá đất và chi phí sinh hoạt tăng

·         Chênh lệch phát triển giữa các vùng

·         Ô nhiễm không khí và nguồn nước

·         Áp lực lên nhà ở, trường học và bệnh viện

Vì vậy, chuyển dịch cơ cấu theo không gian cần đi kèm quy hoạch đô thị, đầu tư hạ tầng và phân bố hợp lý các cụm sản xuất. Nếu không, lợi ích năng suất của tập trung công nghiệp có thể bị bào mòn bởi chi phí xã hội và môi trường.

Công nghiệp hóa tác động đến nông nghiệp theo hai chiều

Công nghiệp hóa có thể làm nông nghiệp thu hẹp về tỷ trọng nhưng đồng thời hiện đại hơn về phương thức sản xuất.

Tác động tích cực xuất hiện khi công nghiệp cung cấp cho nông nghiệp:

·         Máy móc và thiết bị

·         Phân bón và vật tư

·         Công nghệ bảo quản

·         Hệ thống tưới và năng lượng

·         Phương tiện vận chuyển

·         Công nghệ chế biến

·         Dữ liệu thị trường

Nhờ đó, nông nghiệp có thể tạo ra nhiều sản lượng hơn với ít lao động trực tiếp hơn. Lao động được giải phóng sang công nghiệp và dịch vụ mà không làm giảm tương ứng khả năng cung ứng lương thực, nguyên liệu.

Tác động tiêu cực có thể phát sinh nếu quá trình công nghiệp hóa thu hồi đất sản xuất thiếu kiểm soát, gây ô nhiễm hoặc làm đứt gãy sinh kế của người dân trước khi họ có việc làm thay thế.

Công nghiệp hóa cũng có thể khiến khu vực nông nghiệp phụ thuộc hơn vào đầu vào công nghiệp và biến động thị trường. Chi phí máy móc, nhiên liệu, giống, thức ăn chăn nuôi hoặc vật tư tăng có thể làm giảm lợi nhuận của hộ sản xuất.

Vì vậy, chuyển dịch cơ cấu hợp lý không phải là làm suy yếu nông nghiệp để phát triển công nghiệp. Mục tiêu phù hợp hơn là giảm lao động dư thừa, tăng năng suất và đưa nông nghiệp vào chuỗi giá trị có mức độ chế biến cao hơn.

Chuyển dịch cơ cấu không đồng nghĩa với tăng tỷ trọng công nghiệp bằng mọi giá

Tỷ trọng công nghiệp tăng là một chỉ báo quan trọng nhưng không phản ánh đầy đủ chất lượng công nghiệp hóa.

Một nền kinh tế có thể ghi nhận sản lượng công nghiệp lớn nhưng giá trị tạo ra trong nước thấp nếu phần lớn linh kiện, máy móc và công nghệ phải nhập khẩu, còn doanh nghiệp trong nước chỉ thực hiện công đoạn lắp ráp đơn giản.

Tương tự, ngành khai thác tài nguyên có thể làm giá trị công nghiệp tăng nhanh trong ngắn hạn nhưng không nhất thiết tạo nhiều việc làm, năng lực công nghệ hoặc mạng lưới cung ứng bền vững.

Để đánh giá chất lượng chuyển dịch cơ cấu, cần xem xét đồng thời:

·         Năng suất lao động của ngành mới

·         Giá trị gia tăng được giữ lại trong nước

·         Khả năng tiếp nhận lao động

·         Mức độ liên kết với nông nghiệp và dịch vụ

·         Trình độ công nghệ

·         Năng lực của doanh nghiệp nội địa

·         Chi phí môi trường và xã hội

·         Khả năng chống chịu trước biến động thị trường

Ví dụ, hai nền kinh tế đều chuyển 10% lao động khỏi nông nghiệp. Ở nền kinh tế thứ nhất, lao động chuyển vào nhà máy có công nghệ, đào tạo và hợp đồng ổn định. Ở nền kinh tế thứ hai, lao động chuyển sang việc làm thời vụ, thu nhập bấp bênh. Mức chuyển dịch về số lượng tương tự nhưng kết quả về năng suất và chất lượng phát triển hoàn toàn khác nhau.

Do đó, bản chất của chuyển dịch cơ cấu không nằm ở việc thay đổi tỷ trọng thống kê đơn thuần mà ở việc chuyển nguồn lực sang những hoạt động tạo ra năng suất và giá trị cao hơn.

Những điều kiện để công nghiệp hóa tạo ra chuyển dịch cơ cấu bền vững

Công nghiệp hóa chỉ phát huy đầy đủ tác động khi nền kinh tế đáp ứng một số điều kiện nền tảng.

Nguồn nhân lực phải thích ứng với sản xuất hiện đại

Lao động rời nông nghiệp cần được trang bị kỹ năng nghề, kỹ năng số, kiến thức an toàn và khả năng làm việc theo quy trình. Nếu chất lượng đào tạo không theo kịp nhu cầu doanh nghiệp, nền kinh tế có thể vừa thừa lao động phổ thông vừa thiếu lao động kỹ thuật.

Hạ tầng phải kết nối được các khu vực kinh tế

Đường giao thông, cảng, điện, nước, logistics và hạ tầng số quyết định chi phí sản xuất. Hạ tầng chỉ tập trung tại một vài đô thị có thể làm khoảng cách vùng gia tăng và hạn chế khả năng tham gia chuỗi giá trị của khu vực nông thôn.

Công nghiệp phải tạo được liên kết trong nước

Doanh nghiệp công nghiệp cần hình thành quan hệ với nhà cung cấp nguyên liệu, linh kiện, dịch vụ và lao động trong nước. Liên kết càng sâu, tác động lan tỏa đến cơ cấu kinh tế càng lớn.

Thị trường và thể chế phải khuyến khích phân bổ nguồn lực hiệu quả

Vốn, đất đai và lao động cần được dịch chuyển đến các doanh nghiệp có năng suất và khả năng đổi mới. Nếu nguồn lực bị giữ trong các dự án kém hiệu quả, tỷ trọng công nghiệp có thể tăng nhưng năng suất chung không cải thiện tương ứng.

Chi phí môi trường phải được kiểm soát

Công nghiệp gây ô nhiễm có thể tạo sản lượng trong hiện tại nhưng làm giảm năng suất nông nghiệp, tăng chi phí y tế và suy giảm chất lượng sống. Khi các chi phí này không được tính đầy đủ, tăng trưởng công nghiệp có thể bị đánh giá cao hơn lợi ích thực tế.

Nông nghiệp phải được tái cơ cấu song song

Lao động rời khỏi nông nghiệp cần đi cùng tích tụ hoặc hợp tác sử dụng đất, cơ giới hóa, đổi mới kỹ thuật và phát triển chuỗi chế biến. Nếu lao động giảm nhưng phương thức sản xuất không thay đổi, năng lực cung ứng và thu nhập nông thôn có thể suy yếu.

Công nghiệp hóa có thể tạo ra những giới hạn và đánh đổi nào?

Công nghiệp hóa không phải lúc nào cũng tạo ra cơ cấu kinh tế cân đối. Quá trình này có thể gặp một số giới hạn.

Trước hết là nguy cơ công nghiệp hóa dựa vào lao động giá rẻ. Mô hình này có thể tạo việc làm nhanh nhưng dễ mất lợi thế khi tiền lương tăng hoặc doanh nghiệp chuyển sản xuất sang nơi có chi phí thấp hơn.

Thứ hai là nguy cơ phụ thuộc công nghệ và đầu vào nhập khẩu. Nếu doanh nghiệp trong nước không phát triển được năng lực thiết kế, chế tạo và cung ứng, phần giá trị gia tăng giữ lại có thể thấp.

Thứ ba là sự gia tăng chênh lệch vùng. Các địa phương có hạ tầng tốt thường thu hút đầu tư nhanh hơn, trong khi vùng xa tiếp tục phụ thuộc vào nông nghiệp năng suất thấp.

Thứ tư là áp lực môi trường. Công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng và tài nguyên có thể làm gia tăng phát thải, chất thải và xung đột sử dụng đất.

Thứ năm là rủi ro lệch pha kỹ năng. Việc làm nông nghiệp có thể giảm trước khi người lao động đủ năng lực tham gia các ngành mới.

Những đánh đổi này không phủ nhận vai trò của công nghiệp hóa. Chúng cho thấy chất lượng chính sách quyết định liệu chuyển dịch cơ cấu có tạo ra năng suất cao hơn và phúc lợi rộng hơn hay chỉ thay đổi hình thức hoạt động kinh tế.

Ý nghĩa thực tiễn của mối quan hệ giữa công nghiệp hóa và chuyển dịch cơ cấu

Đối với cơ quan quản lý, trọng tâm không nên chỉ là tăng số lượng dự án hoặc quy mô sản xuất công nghiệp. Chính sách cần hướng đến khả năng tạo giá trị gia tăng, chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung cấp trong nước và nâng cấp kỹ năng lao động.

Đối với doanh nghiệp, cơ hội không chỉ nằm ở sản xuất thành phẩm. Nhiều khoảng trống có thể xuất hiện trong cung ứng linh kiện, chế biến nguyên liệu, bảo trì, logistics, phần mềm và kiểm định chất lượng.

Đối với khu vực nông nghiệp, công nghiệp hóa mở ra cơ hội chuyển từ bán nguyên liệu thô sang tham gia sâu hơn vào chuỗi chế biến và phân phối. Muốn tận dụng cơ hội này, người sản xuất cần đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, ổn định sản lượng và tăng khả năng liên kết.

Đối với người lao động, chuyển dịch cơ cấu làm thay đổi yêu cầu nghề nghiệp. Lợi thế lâu dài không còn chỉ nằm ở sức lao động mà ngày càng phụ thuộc vào kỹ năng kỹ thuật, khả năng sử dụng công nghệ và năng lực học tập liên tục.

Một quá trình công nghiệp hóa thành công vì thế cần được đánh giá bằng câu hỏi: nguồn lực đã được chuyển sang hoạt động có năng suất cao hơn hay chưa, thay vì chỉ hỏi tỷ trọng công nghiệp đã tăng bao nhiêu.

Công nghiệp hóa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế bằng cách nâng cao năng suất, mở rộng các ngành sản xuất, tạo việc làm phi nông nghiệp và kéo theo sự phát triển của dịch vụ. Dưới tác động đó, lao động, vốn, công nghệ và đầu tư dần chuyển từ nông nghiệp truyền thống sang công nghiệp, dịch vụ và các chuỗi giá trị có mức độ chế biến cao hơn.

Tuy nhiên, giảm tỷ trọng nông nghiệp không đồng nghĩa với làm suy yếu nông nghiệp, và tăng tỷ trọng công nghiệp cũng không tự động bảo đảm phát triển. Chuyển dịch cơ cấu chỉ thực sự có ý nghĩa khi nguồn lực được đưa vào những hoạt động có năng suất cao hơn, người lao động có thu nhập và kỹ năng tốt hơn, doanh nghiệp trong nước nâng được năng lực công nghệ, còn chi phí xã hội và môi trường được kiểm soát.