Lạm phát là gì và được đo lường bằng những chỉ số nào?

Muốn nhận biết lạm phát, cần quan sát sự thay đổi có tính phổ biến và tương đối kéo dài của giá cả, thay vì chỉ nhìn vào giá của một mặt hàng. Trong thực tế, lạm phát thường được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng, chỉ số giảm phát GDP hoặc các chỉ số giá dành cho từng nhóm hàng hóa và từng giai đoạn của quá trình sản xuất.

Lạm phát là gì?

Lạm phát là sự gia tăng liên tục của mức giá chung trong nền kinh tế. Khi lạm phát xảy ra, sức mua của đồng tiền giảm xuống: cùng một số tiền nhưng người tiêu dùng mua được ít hàng hóa và dịch vụ hơn so với trước.

Có ba yếu tố cần được phân biệt trong định nghĩa này:

·         Mặt bằng giá chung: Giá của nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ cùng tăng, không chỉ một sản phẩm riêng lẻ

·         Sự gia tăng theo thời gian: Mức giá được so sánh giữa hai thời kỳ, chẳng hạn tháng này với tháng trước hoặc năm nay với năm trước

·         Sức mua của tiền: Giá tăng khiến giá trị thực của thu nhập, tiền lương và tiền tiết kiệm giảm nếu chúng không tăng tương ứng

Ví dụ, nếu giá thịt tăng vì dịch bệnh làm giảm nguồn cung nhưng giá của phần lớn hàng hóa khác không thay đổi, hiện tượng này chưa đủ để kết luận nền kinh tế đang có lạm phát trên diện rộng. Ngược lại, khi giá thực phẩm, nhà ở, vận tải, giáo dục, y tế và nhiều dịch vụ khác cùng tăng trong một thời gian, đó là dấu hiệu rõ hơn của lạm phát.

Lạm phát cũng không đồng nghĩa với giá cả luôn tăng với cùng một tốc độ. Giá một số mặt hàng có thể giảm trong khi mức giá chung vẫn tăng, miễn là mức tăng của những nhóm còn lại có ảnh hưởng lớn hơn.

Lạm phát làm sức mua của đồng tiền giảm như thế nào?

Mối quan hệ giữa lạm phát và sức mua có thể được hiểu qua giá trị thực của tiền.

Giả sử một giỏ hàng có giá 1.000.000 đồng ở thời điểm đầu. Sau một năm, giỏ hàng tương tự có giá 1.050.000 đồng. Mức giá đã tăng 5%, nghĩa là nếu thu nhập không thay đổi, số tiền 1.000.000 đồng không còn mua được đầy đủ giỏ hàng như trước.

Tác động thực tế phụ thuộc vào mối quan hệ giữa tốc độ tăng giá và tốc độ tăng thu nhập:

·         Thu nhập tăng nhanh hơn giá cả thì sức mua thực tế có thể tăng

·         Thu nhập tăng bằng tốc độ tăng giá thì sức mua gần như được giữ nguyên

·         Thu nhập tăng chậm hơn giá cả thì sức mua giảm

·         Thu nhập không tăng thì toàn bộ mức lạm phát trở thành phần suy giảm sức mua

Vì vậy, không thể đánh giá mức sống chỉ bằng thu nhập danh nghĩa. Một người được tăng lương 4% trong khi giá sinh hoạt tăng 6% vẫn bị giảm thu nhập thực tế khoảng 2%, nếu bỏ qua các yếu tố khác.

Lạm phát cũng ảnh hưởng khác nhau đến từng người. Một hộ gia đình dành phần lớn thu nhập cho thực phẩm và tiền thuê nhà sẽ chịu tác động mạnh nếu hai nhóm này tăng giá nhanh, ngay cả khi chỉ số lạm phát bình quân không quá cao.

Lạm phát được đo lường như thế nào?

Tỷ lệ lạm phát thường được tính bằng phần trăm thay đổi của một chỉ số giá giữa hai thời kỳ.

Công thức khái quát:

Tỷ lệ lạm phát = [(Chỉ số giá kỳ hiện tại − Chỉ số giá kỳ gốc so sánh) / Chỉ số giá kỳ gốc so sánh] × 100%

Ví dụ, nếu một chỉ số giá tăng từ 120 lên 126 sau một năm:

Tỷ lệ lạm phát = [(126 − 120) / 120] × 100% = 5%

Kết quả cho biết mức giá đại diện đã tăng 5% trong thời kỳ được xét. Tuy nhiên, con số này không có nghĩa mọi mặt hàng đều tăng đúng 5%. Đây là mức thay đổi bình quân có trọng số của các nhóm hàng hóa và dịch vụ thuộc phạm vi chỉ số.

Có hai cách so sánh thường gặp:

Lạm phát so với cùng kỳ

Chỉ số giá của một tháng hoặc quý được so sánh với cùng thời điểm của năm trước.

Cách đo này hạn chế ảnh hưởng của yếu tố mùa vụ. Chẳng hạn, giá tháng 7 năm nay được so sánh với tháng 7 năm trước thay vì so với tháng 6 cùng năm.

Lạm phát so với kỳ trước

Chỉ số giá của tháng này được so sánh với tháng liền trước hoặc quý này với quý trước.

Cách đo này phản ánh diễn biến giá gần nhất, nhưng có thể biến động mạnh do mùa vụ, thời tiết, lễ hội hoặc những cú sốc ngắn hạn. Khi dùng số liệu này để đánh giá xu hướng, cần xem xét dữ liệu đã được điều chỉnh mùa vụ hay chưa.

Ngoài ra, tỷ lệ lạm phát bình quân năm có thể được tính bằng cách so sánh mức chỉ số giá bình quân của cả năm với năm trước. Chỉ tiêu này không nhất thiết bằng tỷ lệ lạm phát của tháng cuối năm so với cùng kỳ.

CPI là gì và được dùng để đo lạm phát ra sao?

CPI, hay chỉ số giá tiêu dùng, đo sự thay đổi theo thời gian của mức giá một giỏ hàng hóa và dịch vụ đại diện cho chi tiêu của các hộ gia đình.

Giỏ CPI thường bao gồm nhiều nhóm như:

·         Hàng ăn và dịch vụ ăn uống

·         Nhà ở, điện, nước và chất đốt

·         Giao thông

·         Y tế

·         Giáo dục

·         May mặc

·         Thiết bị và đồ dùng gia đình

·         Văn hóa, giải trí và du lịch

·         Hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng khác

Mỗi nhóm được gán một quyền số dựa trên tỷ trọng của nhóm đó trong tổng chi tiêu tiêu dùng. Nhóm chiếm tỷ trọng chi tiêu lớn sẽ có ảnh hưởng lớn hơn đến CPI.

Ví dụ, nếu chi phí nhà ở chiếm tỷ trọng cao trong ngân sách hộ gia đình, mức tăng giá nhà ở sẽ tác động mạnh đến CPI hơn một mặt hàng có tỷ trọng chi tiêu rất nhỏ.

Quá trình tính CPI có thể được khái quát qua các bước:

1.    Xác định giỏ hàng hóa và dịch vụ đại diện

2.    Xác định quyền số chi tiêu của từng nhóm

3.    Thu thập giá tại các địa điểm và thời điểm đã lựa chọn

4.    So sánh chi phí của giỏ hàng giữa các kỳ

5.    Tổng hợp thành chỉ số giá chung

6.    Tính phần trăm thay đổi của chỉ số để xác định lạm phát

CPI được sử dụng phổ biến vì gắn trực tiếp với chi phí sinh hoạt của người tiêu dùng. Chỉ số này có thể hỗ trợ điều chỉnh tiền lương, lương hưu, trợ cấp, hợp đồng và một số khoản thanh toán theo biến động giá.

Tuy nhiên, CPI không phản ánh chính xác trải nghiệm của mọi cá nhân. Mỗi hộ gia đình có cơ cấu chi tiêu khác nhau, trong khi CPI sử dụng một giỏ hàng đại diện cho một nhóm dân cư rộng.

Những hạn chế cần lưu ý khi sử dụng CPI

CPI là chỉ số quan trọng nhưng không phải thước đo hoàn hảo của toàn bộ mức sống hoặc toàn bộ nền kinh tế.

Giỏ hàng đại diện không giống chi tiêu của từng hộ

Một gia đình có con nhỏ, người cao tuổi hoặc người thuê nhà có thể dành tỷ trọng chi tiêu rất khác so với giỏ CPI bình quân. Vì vậy, “lạm phát cá nhân” của họ có thể cao hơn hoặc thấp hơn số liệu công bố.

Người tiêu dùng có thể thay đổi hành vi mua sắm

Khi một mặt hàng tăng giá, người tiêu dùng có thể chuyển sang sản phẩm thay thế rẻ hơn. Nếu quyền số và cấu trúc giỏ hàng chưa được cập nhật kịp thời, chỉ số có thể chưa phản ánh đầy đủ sự thay đổi này.

Chất lượng sản phẩm thay đổi theo thời gian

Giá một sản phẩm mới có thể cao hơn vì chất lượng, tính năng hoặc độ bền đã được cải thiện. Cơ quan thống kê cần tách phần tăng giá do chất lượng khỏi phần tăng giá thuần túy, nhưng việc điều chỉnh không phải lúc nào cũng đơn giản.

Sản phẩm mới xuất hiện liên tục

Hàng hóa và dịch vụ mới có thể chưa được đưa ngay vào giỏ tính giá. Điều này tạo ra độ trễ giữa hành vi tiêu dùng thực tế và cấu trúc của chỉ số.

Giá tài sản thường không nằm trọn trong CPI

Giá cổ phiếu, đất đai hoặc giá mua nhà có thể tăng mạnh nhưng không nhất thiết được phản ánh trực tiếp và đầy đủ trong CPI. CPI tập trung vào giá hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, không phải toàn bộ giá tài sản trong nền kinh tế.

Do đó, CPI nên được đọc cùng các chỉ số khác và đặt trong bối cảnh cụ thể.

Chỉ số giảm phát GDP đo lạm phát như thế nào?

Chỉ số giảm phát GDP phản ánh sự thay đổi mức giá của toàn bộ hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong phạm vi nền kinh tế và được tính vào GDP.

Có thể biểu diễn khái quát:

Chỉ số giảm phát GDP = (GDP danh nghĩa / GDP thực tế) × 100

Trong đó:

·         GDP danh nghĩa được tính theo mức giá hiện hành

·         GDP thực tế được tính theo mức giá của năm cơ sở

·         Chênh lệch giữa hai đại lượng phản ánh ảnh hưởng của biến động giá

So với CPI, chỉ số giảm phát GDP có phạm vi rộng hơn ở một số khía cạnh vì bao gồm tiêu dùng, đầu tư, chi tiêu của khu vực nhà nước và hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu được sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, chỉ số này không bao gồm hàng nhập khẩu theo cách CPI phản ánh giá hàng nhập khẩu mà người tiêu dùng mua. Đồng thời, cơ cấu hàng hóa của chỉ số giảm phát GDP thay đổi theo sản lượng thực tế, thay vì dựa trên một giỏ tiêu dùng tương đối cố định.

Có thể hiểu sự khác biệt cơ bản như sau:

Hai chỉ số có thể cho kết quả khác nhau mà không nhất thiết chỉ số nào sai. Sự khác biệt có thể đến từ phạm vi hàng hóa, quyền số và cách xử lý hàng nhập khẩu.

PPI và các chỉ số giá khác có ý nghĩa gì?

PPI, hay chỉ số giá sản xuất, đo sự thay đổi giá ở phía nhà sản xuất hoặc tại một số giai đoạn trước khi hàng hóa đến tay người tiêu dùng.

PPI có thể phản ánh biến động của:

·         Giá nguyên liệu

·         Giá bán của nhà sản xuất

·         Chi phí đầu vào

·         Giá tại các khâu chế biến hoặc phân phối

·         Áp lực chi phí trong chuỗi cung ứng

Khi giá đầu vào tăng, doanh nghiệp có thể:

·         Chấp nhận lợi nhuận thấp hơn

·         Cắt giảm chi phí khác

·         Tăng năng suất

·         Thay đổi nguyên liệu

·         Chuyển một phần hoặc toàn bộ chi phí sang giá bán

Vì vậy, PPI tăng không đồng nghĩa CPI chắc chắn sẽ tăng cùng mức hoặc tăng ngay lập tức. Mức độ truyền dẫn phụ thuộc vào sức cầu, mức độ cạnh tranh, biên lợi nhuận, hợp đồng giá và khả năng thay thế đầu vào.

Ngoài CPI, PPI và chỉ số giảm phát GDP, việc phân tích lạm phát còn có thể sử dụng:

·         Chỉ số giá xuất khẩu và nhập khẩu

·         Chỉ số giá nguyên liệu

·         Chỉ số giá xây dựng

·         Chỉ số giá bán buôn

·         Chỉ số chi phí lao động

·         Chỉ số giá theo từng ngành hoặc từng nhóm hàng hóa

Mỗi chỉ số trả lời một câu hỏi khác nhau. Không nên dùng một chỉ số của một khâu cụ thể để kết luận trực tiếp về toàn bộ mặt bằng giá tiêu dùng.

Lạm phát cơ bản khác gì lạm phát toàn phần?

Lạm phát toàn phần phản ánh biến động của toàn bộ giỏ hàng hóa và dịch vụ thuộc chỉ số giá.

Lạm phát cơ bản thường loại trừ hoặc giảm ảnh hưởng của một số nhóm có giá biến động mạnh, phổ biến nhất là thực phẩm và năng lượng. Mục tiêu là nhận diện xu hướng giá có tính nền tảng và dai dẳng hơn.

Sự khác biệt này có ý nghĩa vì giá thực phẩm và năng lượng có thể thay đổi nhanh do:

·         Thời tiết

·         Mùa vụ

·         Dịch bệnh

·         Xung đột

·         Biến động giá hàng hóa thế giới

·         Gián đoạn nguồn cung

·         Chính sách điều chỉnh giá

Ví dụ, một cú sốc giá nhiên liệu có thể khiến lạm phát toàn phần tăng nhanh trong vài tháng. Nếu giá của các nhóm còn lại tương đối ổn định, lạm phát cơ bản có thể tăng ít hơn. Trường hợp này cho thấy áp lực giá chủ yếu xuất phát từ một cú sốc cụ thể thay vì lan rộng toàn nền kinh tế.

Ngược lại, nếu cả lạm phát toàn phần và lạm phát cơ bản đều duy trì ở mức cao, áp lực giá có thể đã lan sang nhiều hàng hóa và dịch vụ.

Lạm phát cơ bản không phải là chi phí sinh hoạt “thực” hơn lạm phát toàn phần. Người dân vẫn phải mua thực phẩm và năng lượng. Chỉ số này chủ yếu phục vụ việc phân tích xu hướng và đánh giá mức độ dai dẳng của lạm phát.

Nguyên nhân nào dẫn đến lạm phát?

Lạm phát có thể xuất hiện từ phía cầu, phía cung, tiền tệ, kỳ vọng hoặc sự kết hợp của nhiều yếu tố. Trên thực tế, hiếm khi toàn bộ lạm phát chỉ có một nguyên nhân duy nhất.

Lạm phát do cầu kéo

Lạm phát do cầu kéo xảy ra khi tổng cầu tăng nhanh hơn khả năng cung ứng hàng hóa và dịch vụ của nền kinh tế.

Cầu có thể tăng vì:

·         Thu nhập của người dân tăng

·         Tín dụng mở rộng

·         Lãi suất thấp

·         Chi tiêu công tăng

·         Thuế giảm

·         Xuất khẩu tăng

·         Tâm lý tiêu dùng và đầu tư cải thiện

Khi doanh nghiệp đã hoạt động gần mức công suất tối đa, việc tăng sản lượng nhanh trở nên khó khăn. Cầu tiếp tục tăng sẽ tạo áp lực lên giá, tiền lương và chi phí đầu vào.

Tuy nhiên, cầu tăng không phải lúc nào cũng tạo lạm phát đáng kể. Nếu nền kinh tế còn nhiều nguồn lực nhàn rỗi, doanh nghiệp có thể tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu mà chưa cần tăng giá mạnh.

Lạm phát do chi phí đẩy

Lạm phát do chi phí đẩy xuất hiện khi chi phí sản xuất tăng và doanh nghiệp chuyển một phần chi phí đó vào giá bán.

Nguồn gây áp lực chi phí có thể bao gồm:

·         Giá năng lượng tăng

·         Giá nguyên liệu tăng

·         Chi phí vận tải tăng

·         Tiền lương tăng nhanh hơn năng suất

·         Đồng nội tệ mất giá làm hàng nhập khẩu đắt hơn

·         Thuế hoặc phí đầu vào tăng

·         Thiên tai hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng

Mức giá bán tăng bao nhiêu còn phụ thuộc vào khả năng định giá của doanh nghiệp. Trong thị trường cạnh tranh mạnh, doanh nghiệp có thể phải hấp thụ một phần chi phí bằng cách giảm biên lợi nhuận.

Lạm phát do tiền tệ và tín dụng

Khi lượng tiền và tín dụng tăng nhanh hơn khả năng sản xuất hàng hóa, dịch vụ trong một thời gian đủ dài, tổng cầu danh nghĩa có thể vượt quá năng lực cung ứng thực tế và tạo áp lực lạm phát.

Tác động này không diễn ra theo một tỷ lệ cố định trong ngắn hạn. Tiền có thể được giữ dưới dạng tiết kiệm, dùng để trả nợ hoặc chảy vào tài sản thay vì chuyển ngay thành chi tiêu tiêu dùng.

Vì vậy, để đánh giá ảnh hưởng của tiền tệ, cần xem đồng thời:

·         Tăng trưởng tín dụng

·         Lãi suất

·         Tốc độ lưu thông tiền

·         Nhu cầu vay vốn

·         Năng lực sản xuất

·         Kỳ vọng của doanh nghiệp và hộ gia đình

Lạm phát do tỷ giá

Khi đồng nội tệ mất giá, hàng nhập khẩu trở nên đắt hơn tính theo nội tệ. Áp lực này có thể truyền vào giá nhiên liệu, nguyên liệu, máy móc, linh kiện và hàng tiêu dùng nhập khẩu.

Mức độ truyền dẫn từ tỷ giá sang lạm phát phụ thuộc vào:

·         Tỷ trọng hàng nhập khẩu

·         Cấu trúc hợp đồng

·         Mức độ cạnh tranh

·         Biên lợi nhuận

·         Khả năng thay thế bằng hàng trong nước

·         Thời gian doanh nghiệp điều chỉnh giá

Lạm phát do kỳ vọng

Nếu người lao động, doanh nghiệp và người tiêu dùng tin rằng giá sẽ tiếp tục tăng, hành vi hiện tại của họ có thể làm lạm phát trở nên dai dẳng hơn.

Người lao động có thể yêu cầu tăng lương để bù chi phí sinh hoạt. Doanh nghiệp dự đoán chi phí tương lai tăng nên điều chỉnh giá sớm. Người tiêu dùng mua trước vì sợ giá cao hơn, làm cầu ngắn hạn tăng.

Kỳ vọng không tự tạo ra hàng hóa hoặc tiền, nhưng có thể khuếch đại cú sốc ban đầu và kéo dài quá trình điều chỉnh giá.

Nhận biết lạm phát qua những dấu hiệu nào?

Lạm phát nên được nhận biết bằng một tập hợp dấu hiệu, không phải bằng một hiện tượng đơn lẻ.

Chỉ số giá tăng trên diện rộng

CPI hoặc một chỉ số giá tổng hợp tăng liên tục là dấu hiệu trực tiếp nhất. Cần kiểm tra mức tăng đến từ nhiều nhóm hay chỉ tập trung ở một vài mặt hàng.

Nếu phần lớn nhóm hàng đều tăng, áp lực lạm phát có tính phổ biến cao hơn.

Lạm phát cơ bản duy trì ở mức cao

Lạm phát toàn phần có thể tăng vì giá nhiên liệu hoặc thực phẩm biến động tạm thời. Khi lạm phát cơ bản cũng tăng và kéo dài, áp lực giá có khả năng đã lan sang dịch vụ, tiền thuê, tiền lương và các nhóm ít biến động hơn.

Doanh nghiệp liên tục điều chỉnh bảng giá

Việc nhiều doanh nghiệp tăng giá thường xuyên, rút ngắn thời hạn báo giá hoặc bổ sung phụ phí cho thấy chi phí và kỳ vọng giá đang thay đổi.

Một doanh nghiệp tăng giá chưa đủ đại diện cho nền kinh tế. Dấu hiệu đáng chú ý là hiện tượng xuất hiện đồng thời ở nhiều ngành.

Tiền lương danh nghĩa tăng nhưng sức mua không cải thiện

Thu nhập có thể tăng về số tiền nhưng không theo kịp giá sinh hoạt. Khi người lao động nhận lương cao hơn nhưng vẫn mua được ít hàng hóa hơn, thu nhập thực tế đang giảm.

Giá đầu vào và chi phí vận chuyển tăng kéo dài

Giá nguyên liệu, nhiên liệu, logistics và lao động tăng có thể báo hiệu áp lực giá ở khâu sản xuất. Tuy nhiên, cần kiểm tra khả năng doanh nghiệp chuyển chi phí sang người mua trước khi kết luận CPI sẽ tăng tương ứng.

Kỳ vọng lạm phát tăng

Người tiêu dùng có xu hướng mua sớm, doanh nghiệp điều chỉnh giá trước và người lao động yêu cầu tăng lương cao hơn khi họ dự đoán lạm phát tiếp tục. Kỳ vọng tăng trên diện rộng có thể làm lạm phát khó giảm hơn.

Lãi suất danh nghĩa có xu hướng tăng

Lãi suất có thể tăng khi cơ quan điều hành thắt chặt tiền tệ hoặc khi người cho vay yêu cầu mức bù đắp cao hơn cho rủi ro mất giá của tiền.

Dù vậy, lãi suất còn chịu ảnh hưởng của tăng trưởng, rủi ro tín dụng, thanh khoản và chính sách tài chính. Không nên xem việc lãi suất tăng là bằng chứng độc lập đủ để xác nhận lạm phát.

Một mặt hàng tăng giá có phải là lạm phát không?

Không nhất thiết.

Giá một mặt hàng có thể tăng do nguồn cung thiếu hụt, nhu cầu theo mùa, thuế thay đổi hoặc chất lượng sản phẩm được cải thiện. Đây là biến động giá tương đối giữa mặt hàng đó và các hàng hóa khác.

Lạm phát chỉ được xác định rõ hơn khi:

·         Mức giá chung tăng

·         Nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ bị ảnh hưởng

·         Sự tăng giá kéo dài qua nhiều kỳ

·         Sức mua của đồng tiền suy giảm trên phạm vi rộng

Sự khác biệt giữa tăng giá riêng lẻ và lạm phát rất quan trọng. Nếu giá cà phê tăng nhưng giá nhiều sản phẩm khác giảm, tổng chi phí của giỏ tiêu dùng có thể không tăng đáng kể. Ngược lại, từng mặt hàng chỉ tăng nhẹ nhưng hầu hết nhóm hàng cùng tăng vẫn có thể tạo ra lạm phát đáng kể.

Có thể nhận biết lạm phát chỉ qua cảm nhận chi tiêu không?

Cảm nhận của người tiêu dùng là một tín hiệu thực tế nhưng không đủ để đo chính xác lạm phát của toàn nền kinh tế.

Người dân thường chú ý nhiều đến:

·         Mặt hàng mua thường xuyên

·         Khoản chi có giá trị lớn

·         Những lần tăng giá rõ rệt

·         Sản phẩm khó thay thế

·         Chi phí thiết yếu như thực phẩm, nhà ở và đi lại

Do đó, mức lạm phát cảm nhận có thể cao hơn số liệu CPI khi giá thực phẩm hoặc nhiên liệu tăng mạnh. Ngược lại, một hộ ít sử dụng các nhóm tăng giá có thể cảm thấy lạm phát thấp hơn mức bình quân.

Để đánh giá khách quan, nên kết hợp ba lớp thông tin:

1.    Chỉ số giá chính thức

2.    Cơ cấu chi tiêu của cá nhân hoặc hộ gia đình

3.    Thu nhập thực tế sau khi điều chỉnh theo giá

Cách tiếp cận này giúp phân biệt giữa lạm phát chung của nền kinh tế và mức tăng chi phí sinh hoạt riêng của từng người.

Lạm phát cao, giảm phát và giảm lạm phát khác nhau ra sao?

Ba khái niệm này dễ bị nhầm lẫn.

Lạm phát

Mặt bằng giá chung đang tăng. Tỷ lệ lạm phát dương cho biết giá bình quân cao hơn kỳ so sánh.

Giảm lạm phát

Giá vẫn tăng nhưng tăng chậm hơn trước.

Ví dụ, tỷ lệ lạm phát giảm từ 8% xuống 4% không có nghĩa giá đã giảm. Điều đó chỉ có nghĩa tốc độ tăng giá chậm lại. Mức giá chung vẫn cao hơn trước và tiếp tục tăng thêm.

Giảm phát

Mặt bằng giá chung giảm trong một thời gian. Tỷ lệ thay đổi của chỉ số giá ở mức âm.

Giảm phát có thể làm sức mua của tiền tăng, nhưng không phải lúc nào cũng có lợi. Nếu người tiêu dùng trì hoãn mua sắm vì chờ giá thấp hơn, doanh thu doanh nghiệp có thể giảm, đầu tư suy yếu và gánh nặng thực của các khoản nợ tăng lên.

Vì vậy, mục tiêu ổn định giá thường không đồng nghĩa với việc đưa mức giá trở lại thời điểm cũ. Trọng tâm thường là kiểm soát tốc độ tăng giá và giữ kỳ vọng ổn định.

Đánh giá lạm phát đúng cách cần xem những dữ liệu nào?

Một đánh giá đầy đủ nên kết hợp nhiều dữ liệu thay vì tập trung vào một con số.

Các nhóm thông tin quan trọng gồm:

·         CPI toàn phần

·         CPI theo từng nhóm hàng

·         Lạm phát cơ bản

·         Chỉ số giá sản xuất

·         Chỉ số giảm phát GDP

·         Giá hàng hóa và nguyên liệu

·         Chi phí vận tải và logistics

·         Tiền lương và năng suất lao động

·         Tăng trưởng tín dụng và cung tiền

·         Tỷ giá

·         Kỳ vọng lạm phát

·         Mức độ sử dụng công suất của nền kinh tế

Cách đọc dữ liệu cũng quan trọng như bản thân con số. Cần xác định:

·         Chỉ số đang so với tháng trước, cùng kỳ hay bình quân năm

·         Dữ liệu có được điều chỉnh mùa vụ hay không

·         Mức tăng tập trung hay lan rộng

·         Áp lực giá mang tính tạm thời hay kéo dài

·         Giá tăng do cầu mạnh hay do nguồn cung suy giảm

·         Thu nhập có theo kịp mức tăng giá hay không

Một tháng CPI tăng mạnh chưa đủ chứng minh lạm phát sẽ kéo dài. Ngược lại, mức tăng vừa phải nhưng xuất hiện liên tục ở nhiều nhóm và đi kèm kỳ vọng tăng giá có thể đáng chú ý hơn.

Lạm phát là sự tăng lên có tính phổ biến và kéo dài của mặt bằng giá chung, kéo theo sự suy giảm sức mua của đồng tiền. CPI là chỉ số được sử dụng phổ biến nhất để theo dõi chi phí tiêu dùng, nhưng không phải thước đo duy nhất. Chỉ số giảm phát GDP, PPI, lạm phát cơ bản và các dữ liệu về tiền lương, tỷ giá, tín dụng hay giá đầu vào giúp bổ sung góc nhìn về nguồn gốc và mức độ lan rộng của áp lực giá.

Để nhận biết lạm phát đúng, không nên kết luận từ việc một vài sản phẩm tăng giá hoặc chỉ dựa vào cảm nhận cá nhân. Cần xem xét xu hướng của chỉ số giá qua nhiều kỳ, phạm vi các nhóm hàng bị ảnh hưởng, sự thay đổi của sức mua và những yếu tố đang tác động đến cung, cầu, chi phí và kỳ vọng.